Εύα Στάμου

 

 Δεν έχουμε ανάγκη από «ροζ»

αλλά από μια ισχυρή δόση αλήθειας.

Με αφορμή το δοκίμιό της "Η επέλαση της ροζ λογοτεχνίας",από τις εκδ.Gutenberg,η ψυχοθεραπεύτρια Εύα Στάμου μιλά στις Διαδρομές για το φαινόμενο της παραλογοτεχνίας,τους λόγους που οδηγούν τη σύγχρονη γυναίκα στο να έλκεται και να διαβάζει βιβλία ανάλογου περιεχομένου,δίνοντάς μας χαρακτηριστικά παραδείγματα από τη σύγχρονη ροζ λογοτεχνία.Εξηγεί,ακόμα,πόσο σημαντική είναι η εκπαίδευση των αναγνωστών ώστε να συνηθίσουν την καλή λογοτεχνίας,τονίζοντας τις αρνητικές συνέπειες του εθισμού μας στα εύκολα αναγνώσματα.

 

 Ο τίτλος του βιβλίου σας είναι «Η επέλαση της ροζ λογοτεχνίας» και ο υπότιτλος «Δοκίμιο για την ευδοκίμηση μιας μορφής αφηγηματικού λόγου». Τι σας οδήγησε να γράψετε για αυτό το θέμα;

 Η αγάπη μου για τη λογοτεχνία και το επιστημονικό ενδιαφέρον για την ανάπτυξη και την εξέλιξη της γυναικείας ταυτότητας. Η επικράτηση των ροζ βιβλίων στις λίστες των ευπώλητων, στα ράφια των βιβλιοπωλείων και στους εκδοτικούς καταλόγους αρκετών οίκων τις τελευταίες δεκαετίες είναι ένα φαινόμενο που χρήζει ανάλυσης. Δεν είναι ανησυχητικό μόνο το γεγονός ότι οι συστηματικές αναγνώστριες τέτοιου είδους βιβλίων στερούνται τις απολαύσεις της καλής λογοτεχνίας, αλλά και ότι τα ροζ αναγνώσματα παρουσιάζουν μια παραμορφωτική εικόνα για τα δύο φύλα, τις σχέσεις, την ερωτική επιθυμία, και την σεξουαλικότητα που επηρεάζει τον τρόπο σκέψης των γυναικών.

Θέλετε να μας δώσετε σε αδρές γραμμές κριτήρια για να πούμε αυτό είναι ροζ και αυτό είναι πραγματική λογοτεχνία;

 Η γλώσσα των ροζ βιβλίων είναι πρόχειρη, αδούλευτη, γεμάτη εκφράσεις του συρμού και κλισέ - δεν μπορεί να θεωρηθεί λογοτεχνική. Η θεματολογία είναι βασισμένη σε μία φόρμουλα: την αποκλειστική ενασχόληση με ερωτικά ζητήματα με τρόπο υπεραπλουστευτικό και στερεοτυπικό. Το αποτέλεσμα είναι η απόλυτα αναμενόμενη πλοκή και οι ήρωες-καρικατούρες. Μπορεί η ηρωίδα των σύγχρονων ‘άρλεκιν’ να είναι μία μοντέρνα, εργαζόμενη που δοκιμάζει μία σειρά από ερωτικές εμπειρίες αλλά ο απώτερος στόχος παραμένει ίδιος: η κατάκτηση με κάθε μέσο του ισχυρού, γοητευτικού ‘πρίγκηπα’ που θ΄αλλάξει την άχρωμη ζωή της για πάντα.

 Στο δοκίμιό σας αναλύετε διεξοδικά τρία παραδείγματα σύγχρονης ροζ λογοτεχνίας, αμερικανικού τύπου. Θεωρείτε ότι όλα αυτά τα στοιχεία πέρασαν ευκολότερα στη μέση ελληνίδα αποσκοπώντας να επιβάλλουν την ομοιομορφία και άγγιξαν ευκολότερα το κοινό στη φάση της πλασματικής — όπως απεδείχθη ― ευημερίας; (αν μιλήσουμε για το ηδονιστικό πρότυπο ζωής που πρόβαλλε το Sex and the City;)

 Η επικράτηση της αγγλοσαξονικής κουλτούρας σε διεθνές επίπεδο επιβάλει στις μέρες μας μία ομοιογένεια στον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε μια σειρά από ζητήματα της καθημερινότητας. Η μεγάλη διείσδυση της διαφήμισης με όχημα την αγγλική γλώσσα πλασάρει τη ροζ λογοτεχνία ως ένα απαραίτητο πολιτισμικό προϊόν που αφορά γυναίκες που προέρχονται από διαφορετικές εθνικές παραδόσεις, κοινωνικές τάξεις, κουλτούρα και ιδεολογία. Ο ηδονιστικός τρόπος ζωής, δηλαδή η αθρόα κατανάλωση αγοραστικών και ερωτικών εμπειριών προβάλλεται ως δικαίωμα κάθε χειραφετημένης γυναίκας στο όνομα του «μεταφεμινισμού», ακόμα κι αν ζει στην πρώην κομμουνιστική Κίνα όπου τα ροζ βιβλία σημειώνουν εξαιρετική εμπορική επιτυχία.

Γιατί αποφεύγουμε την καλλιέργεια των αναγνωστικών κριτηρίων μας, την ανάπτυξη της αναγνωστικής ευαισθησίας και δεν τολμούμε να ανοιχτούμε νοητικά και να εκτεθούμε ψυχικά στα όσα απρόβλεπτα μας προσφέρουν τα κείμενα της καλής,κλασικής λογοτεχνίας;

 Είναι θέμα ελλιπούς αναγνωστικής παιδείας. Οι αναγνωστικές μας συνήθειες καλλιεργούνται κατά την παιδική ηλικία στο σπίτι και στο σχολείο. Είναι απαραίτητο λοιπόν το Υπουργείο Παιδείας να χαράξει επιτέλους μια σταθερή πολιτική βιβλίου δίνοντας προτεραιότητα στην ανάπτυξη των δανειστικών βιβλιοθηκών σε όλη τη χώρα και στη διδασκαλία της λογοτεχνίας στη μέση εκπαίδευση. Είναι δυστυχώς πιο δύσκολο για κάποιον που δεν έχει την κατάλληλη αναγνωστική καλλιέργεια να αρχίσει ξαφνικά σε μεγάλη ηλικία να απολαμβάνει και να εκτιμά τις αρετές της λογοτεχνίας.

 Πού αποδίδετε το γεγονός ότι τα τρία βιβλία των "50 αποχρώσεων του γκρι",που προβάλλουν την αρρενωπότητα ως βίαιη επιβολή ,τη θηλυκότητα με πνευματική και σωματική υποταγή και την ερωτική σχέση ως βιαιοπραγία, έχουν σπάσει κάθε προηγούμενο ρεκόρ πωλήσεων;

 Πρόκειται για την αναπαραγωγή ενός συντηρητικού προτύπου που δεν έχει πραγματικά σχέση με την σύγχρονη ταυτότητα αντρών και γυναικών, αλλά αποτελεί μια γνωστή, δοκιμασμένη συνταγή: ο βίαιος, απρόσιτος άντρας που επιβάλλεται στην άπειρη, νεαρή η οποία υποτάσσεται στην κάθε του επιθυμία προκειμένου να τον κατακτήσει. Μπορεί οι ρόλοι να είναι ξεπερασμένοι, αλλά παραμένουν οικείοι κυρίως για τις γυναίκες μέσης και τρίτης ηλικίας που αποτελούν κυρίως το κοινό για τέτοιου είδους βιβλία. Πρόκειται μεν για μια κατάσταση παρωχημένη, γεμάτη στερεότυπα όσον αφορά και τα δύο φύλα, η οποία όμως έχει περάσει στο υποσυνείδητο των γυναικών ως ένα αποδεκτό κι επιθυμητό μοντέλο ερωτικής συμπεριφοράς.

Σύγχρονη ελληνίδα και κακοποίηση: δώστε μας κάποια στοιχεία από την επαγγελματική εμπειρία σας.

 Σε περιόδους κρίσης σημειώνεται πάντα αύξηση στα περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας. Η ματαίωση των επιθυμιών, καθώς και η αλλαγή της ισορροπίας δυνάμεων στο σπίτι σε περίπτωση που εργάζεται μόνο η γυναίκα είναι ικανή να προκαλέσει οργή και πικρία σε άντρες που έχουν ανατραφεί με φαλλοκρατικά πρότυπα. Ουσιαστικά είναι το άγχος μπροστά τόσο στην απώλεια της εργασίας και της οικονομικής άνεσης, όσο και της επαγγελματικής ταυτότητας, που οδηγεί κάποιους άντρες στην επιθετικότητα με συνηθισμένους αποδέκτες τις γυναίκες του οικογενειακού περιβάλλοντος.

 Ροζ λογοτεχνία διαβάζουν γυναίκες κάθε ηλικίας, οικονομικού και κοινωνικού επιπέδου. Πόση ανάγκη έχει από «ροζ» (από την εμπειρία σας ως ψυχοθεραπεύτρια) η γυναικεία ψυχοσύνθεση;

 Αυτό που έχουμε ανάγκη, άντρες και γυναίκες, είναι να απελευθερωθούμε από ξεπερασμένα πρότυπα που μας εγκλωβίζουν σε καταπιεστικούς ρόλους οι οποίοι δεν μας εκφράζουν. Δεν έχουμε ανάγκη από «ροζ», αλλά από μια ισχυρή δόση αλήθειας.

Ο μεταφεμινισμός έχει άμεση σχέση με το ζήτημα της αυτονομίας, της υπευθυνότητας αλλά και της θυματοποίησης της γυναίκας και μέσα από τα βιβλία; Η στήριξη των κινημάτων (φεμινισμός, μεταφεμινισμός κ.λπ.) μόνον από γυναίκες, μήπως τελικά αποδεικνύει πόσο ανδροκρατούμενη είναι ακόμα η κοινωνία;

 Ο μεταφεμινισμός δεν αποτελεί ενιαίο φιλοσοφικό κίνημα και δεν εκφράζει κάποια συγκεκριμένη ιδεολογία. Δημιουργήθηκε από τα ΜΜΕ και τα πρότυπα που προβάλλει είναι οι δυναμικές γυναίκες από τους χώρους του θεάματος (πχ. Μαντόνα, Τζολί) και του αθλητισμού με απώτερο στόχο την διαφήμιση πολιτισμικών και όχι μόνο προϊόντων. Το σημαντικότερο πρόβλημα με τον μεταφεμινισμό είναι ότι προάγει την ιδέα πως η γυναίκα θα γίνει ευτυχισμένη μιμούμενη τα αντρικά πρότυπα διασκέδασης και συμπεριφοράς ή αναπαράγοντας στον έρωτα και στην εργασία επιθετικές αντρικές συμπεριφορές που μέχρι πρόσφατα καταδικάζοντας από τον φεμινισμό ως φαλλοκρατικές.

 Το κίνημα του φεμινισμού ωστόσο έχει επηρεάσει τις έμφυλες σχέσεις και τον ρόλο της γυναίκας σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ό,τι συνειδητοποιούμε. Οι ιδέες του φεμινισμού στην εκλαϊκευμένη μορφή τους έχουν διεισδύσει παντού, όχι μόνο στη λογοτεχνία και την τέχνη μα και στον χώρο του θεάματος, τις γυναικείες εκπομπές, τα περιοδικά, ακόμα και τα απογευματινά σήριαλ που προσπαθούν να προβάλλουν χειραφετημένες ηρωίδες, έστω και με απλοϊκό τρόπο.

Εντύπωση προκαλεί το παράρτημα στο τέλος του βιβλίου, όπου μεταξύ άλλων διατυπώνεται και η βεβαιότητα περί κατευθυνόμενων εφημερίδων και κριτικών βιβλίων.Πόσο εύκολα κατευθύνεται η γυναίκα και, μάλιστα, εν μέσω κρίσης;

 Αναφέρεστε σε όσα έχουν δηλώσει κατά καιρούς για το θέμα της ροζ λογοτεχνίας άνθρωποι από το χώρο του βιβλίου. Εγώ θα ήθελα να επισημάνω ότι τα ροζ βιβλία στηρίζουν την επιτυχία τους στην επιθετική διαφήμιση που γίνεται πλέον σε παγκόσμιο επίπεδο, όπως ισχύει για οποιοδήποτε άλλο προϊόν. Άλλωστε οι περισσότερες γυναίκες είναι ιδιαίτερα δεκτικές σε τέτοιου είδους προϊόντα αφού μεγαλώνουν παίζοντας με Barbies και διαβάζοντάς για πριγκιπόπουλα, νεράιδες και κακές μάγισσες.

Όλα τα παραδείγματα που αναφέρετε, έχουν μεταφερθεί στον κινηματογράφο. Πόσο τυχαίο το θεωρείτε;

 Είναι απόλυτα αναμενόμενο. Πρόκειται για εύπεπτα προϊόντα ευρείας κατανάλωσης. Διαβάζοντας αυτά τα βιβλία ή παρακολουθώντας τις ταινίες ο αναγνώστης ή ο θεατής μπορεί απλά να αφεθεί στην πιο επιφανειακή και ταυτόχρονα συντηρητική μορφή τέχνης που επαναλαμβάνει όσα ήδη γνωρίζει, ναρκώνοντας τη φαντασία και τον στοχασμό και στοχεύοντας αποκλειστικά στην πρόκληση εύκολης συγκίνησης. Αυτό που κυρίως επιθυμεί κλείνοντας το βιβλίο ή εγκαταλείποντας την αίθουσα είναι να αποκτήσει περισσότερα αγαθά και να αναπαράγει το λαμπερό λάιφσταιλ που προβάλλεται. Είναι μία μορφή τέχνης που καταστέλλει την σκέψη και προάγει τον καταναλωτισμό.

Τελικά, ποιοι νομίζετε πως έχουν δίκαιο; Αυτοί που λένε ότι η παραλογοτεχνία είναι ένας δρόμος να προσεγγίσει κάποιος και την ποιοτική λογοτεχνία, ή αυτοί που λένε ότι η παραλογοτεχνία κλείνει κάθε δρόμο προς την ποιοτική;

 Είναι δύο είδη πολύ διαφορετικά ως προς τη γλώσσα, τη θεματολογία, το ύφος και φυσικά τους στόχους και κατά συνέπεια απευθύνονται σε εντελώς διαφορετικό κοινό. Ο συστηματικός αναγνώστης της κλασικής και της σύγχρονης λογοτεχνίας μπορεί να διαβάσει κάποια ροζ βιβλία χωρίς να αλλοιωθεί το αναγνωστικό του γούστο, εφόσον έχει την παιδεία και τις βάσεις που απαιτούνται για την απόλαυση της λογοτεχνίας. Φοβάμαι όμως ότι το αντίθετο είναι πιο δύσκολο. Η φθηνή γλώσσα της παραλογοτεχνίας, ο απλοϊκός τρόπος προσέγγισης υπαρξιακών ζητημάτων, η αναπαραγωγή στερεοτύπων, η θεματική επανάληψη κι η απουσία εμβάθυνσης, καθιστούν τον αναγνώστη τους απροετοίμαστο για την αναγνωστική εμπειρία της αληθινής λογοτεχνίας.

 

 

 

 

«Η επέλαση της ροζ λογοτεχνίας»,

(Δοκίμιο για την ευδοκίμηση μιας Μορφής Αφηγηματικού Λόγου,Εύα Στάμου,εκδ.Gutenberg.)

 

 

Μια εμπεριστατωμένη καταγραφή όσων αφορούν τη διάκριση μεταξύ Λογοτεχνίας και Παραλογοτεχνίας.

Το φαινόμενο της Παραλογοτεχνίας και τις τεράστιες διαστάσεις της εντός κι εκτός των ελληνικών τειχών σκιαγραφεί με την πένα της η ψυχολόγος Εύα Στάμου στο δοκίμιό της με τον πολύ εύστοχο τίτλο: «Η επέλαση της ροζ λογοτεχνίας».

Στις 100 καλογραμμένες σελίδες του , χωρισμένο σε 7 κεφάλαια ,το βιβλίο αναλύει διεξοδικά τις έννοιες Παραλογοτεχνία και Ροζ κουλτούρα και κάνει διάκριση μεταξύ Λογοτεχνίας και Παραλογοτεχνίας.Άκρως κατατοπιστική για τον αναγνώστη είναι και η ιστορική επισκόπηση δείχνοντάς μας τις καταβολές της παραλογοτεχνίας στην αγγλική και γαλλική λογοτεχνία του 17ου και 18ου αιώνα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα τρία διάσημα παραδείγματα ανάλογων βιβλίων που αναφέρονται και αναλύονται στο τέταρτο κεφάλαιο ( Το Ημερολόγιο της Μπριτζετ Τζόουνς,το πολυαμφιλεγόμενο Sex and the City ,καθώς και οι «Πενήντα αποχρώσεις του Γκρέυ-γκρι».),τα οποία διόλου τυχαία,αποτέλεσαν τηλεοπτικές και κινηματογραφικές επιτυχίες,αφού πρώτα σημείωσαν ρεκόρ πωλήσεων στις προθήκες των βιβλιοπωλείων παγκοσμίως.

Δεν παραλείπει,ωστόσο,και τις απόψεις των υπερασπιστών της ροζ λογοτεχνίας,τη διάκριση της Ροζ από τη Γυναικεία πεζογραφία-που πολλοί συγχέουν,καθώς και την ανάλυση-απάντηση στο ερώτημα «Γιατί δεν διαβάζουμε τη Διαχρονική Λογοτεχνία».

Ο πρόλογος του Γ.Δαρδανού με τον διφορούμενο τίτλο: "Για τη Λογοτεχνία του ..Παρά",αλλά και το παράρτημα στο τέλος του βιβλίου με Περικοπές από διάφορες κριτικές για την παραλογοτεχνία και με αναφορές στους κριτικούς των βιβλίων,είναι επίσης άξια ανάγνωσης.

Διαβάζοντάς το ,όσοι έχουμε ασχοληθεί με το αντικείμενο της ανάγνωσης της Λογοτεχνίας ίσως βρήκαμε ότι όλα όσα λέγονται στο δοκίμιο είναι σκέψεις και συμπεράσματα που λίγο ή περισσότερο όλοι έχουμε κάνει,όμως το σημαντικότερο στο βιβλίο αυτό είναι ότι αποτελεί μια εμπεριστατωμένη,ενδιαφέρουσα και διόλου φλύαρη καταγραφή όσων αφορούν τη διάκριση μεταξύ Λογοτεχνίας και Παραλογοτεχνίας.

Ένα βιβλίο που αξίζει να διαβαστεί από όποιον αναζητά να λύσει τις αναγνωστικές του απορίες που συχνά βρίσκει σκόρπιες και ατεκμηρίωτες σε κατευθυνόμενα έντυπα ή στο διαδίκτυο.

Χαριτίνη Μαλισσόβα

 

 

 

Βιογραφικό

Η Εύα Στάμου έκανε ανώτατες σπουδές συμβουλευτικής ψυχολογίας, φιλοσοφίας, και κοινωνιολογίας των έμφυλων σχέσεων στη Βρετανία. Δίδαξε ψυχιατρική ηθική στο Πανεπιστήμιο του Manchester κι εργάστηκε στην Ψυχιατρική Κλινική του York, πριν επιστρέψει στην Αθήνα όπου σήμερα εργάζεται ως ψυχοθεραπεύτρια ατόμων και ζευγαριών.

Έχει γράψει τα μυθιστορήματα Ελιγμοί (Οδός Πανός, 2004), Ντεκαφεϊνέ (Οδός Πανός, 2005),Εθισμός (Μελάνι, 2011), τη συλλογή διηγημάτων Μεσημβρινές συνευρέσεις (Μελάνι, 2009), την επιστημονική πραγματεία Ageing and Female Identity in Midlife (Scholar's Press, 2013) και το δοκίμιο Η Επέλαση της Ροζ Λογοτεχνίας (Gutenberg, 2014).

                                                                Μάρω Δούκα

                                

     Ακρογωνιαίος λίθος της συνύπαρξης

είναι να κατανοεί ο ένας τις αλήθειες του άλλου.

 Με αφορμή το νέο της βιβλίο "Έλα να πούμε ψέματα"(εκδ.Πατάκης) η κ. Μάρω Δούκα μιλά στις "Διαδρομές" για το κίνητρο της συγγραφής του βιβλίου,για τον Εμφύλιο και τη Δικτατορία ως υλικό για συγγραφή,την κρίση ως ευκαιρία για να αλλάξουμε τα κακώς κείμενα,τα ψέματα των κυβερνώντων και την ανάγκη κατανόησης της αλήθειας των άλλων, την προοπτική των νέων στη σημερινή Ελλάδα αλλά και για τις ανησυχίες των γυναικών του ώριμου ηλικιακού πεδίου στέλνοντας μέσω της ηρωίδας της το μήνυμα της γυναίκας που δεν αποστρέφει το βλέμμα από τα προβλήματα του καιρού της…

Πώς άρχισε να γεννιέται το «Έλα να πούμε ψέματα»; Αποτελεί, βέβαια, συνέχεια των δύο βιβλίων σας... Μιλάμε για μια τριλογία…

Θα πρέπει να γυρίσω δεκαπέντε χρόνια πίσω, εποχή που άρχισα να φαντάζομαι και να σχεδιάζω ένα μυθιστόρημα για τα Χανιά. Στοίχημά μου ήταν να αναδείξω την πόλη ως λογοτεχνική περσόνα, με τα παθήματα και τα πάθη της, τις χαρές και τις πίκρες της, «στις γραμμές του μύθου και της ιστορίας», και με το βλέμμα στραμμένο στο παρόν. Και η περιπέτεια άρχισε… Προτού καν τελειώσω το πρώτο μυθιστόρημα της τριλογίας, «Αθώοι και φταίχτες» (2004), ήξερα ότι πρέπει να γράψω το δεύτερο, «Το δίκιο είναι ζόρικο πολύ» (2010), και αμέσως μετά το τρίτο, «Έλα να πούμε ψέματα» (2014). Το ένα συνέχεια του άλλου αλλά και ταυτόχρονα απολύτως ανεξάρτητα και αυτοτελή μεταξύ τους. Αν στο «Αθώοι και φταίχτες» κινητήρια δύναμη ήταν να προκαλέσω μια μικρή έστω ρωγμή στην όποια ιδέα μας για τους Τουρκοκρητικούς, και αν στο «Δίκιο είναι ζόρικο πολύ» φιλοδόξησα να αναδείξω και να φωτίσω με ντοκουμέντα τη δίμηνη αγγλογερμανική κατοχή στα Χανιά, στο «Έλα να πούμε ψέματα» επιχειρώ όχι απλώς να ανασυστήσω τον συσκοτισμένο Εμφύλιο στο νησί, και ιδιαίτερα στα Χανιά, αναζητώντας τους βαθύτερους λόγους αυτής της συσκότισης, αλλά και μέσα από τις συμπλεκόμενες αφηγήσεις να αποτυπώσω διαχρονικά και πολυφωνικά το ήθος του ανθρώπου που σηκώνει το χέρι και φωνάζει «παρών» στο προσκλητήριο του καιρού

του.

O Εμφύλιος και η Δικτατορία είναι περίοδοι της σύγχρονης τραυματικής ιστορίας μας που έχετε σε πολλά βιβλία σας. Έχουν ακόμα υλικό να μας δώσουν, και τι εισπράττει ο αναγνώστης από το νέο σας βιβλίο;

Το ιστορικό «υλικό» μιας περιόδου δεν είναι κάτι που εξαντλείται, επειδή εμείς απλώς το «διαπραγματευτήκαμε». Ο Εμφύλιος και η Δικτατορία, ως ιστορικές περίοδοι, θα αποτελούν πάντα αντικείμενο έρευνας των ιστορικών. Εγώ, ως πεζογράφος πρωτίστως, φιλοδόξησα να αναζητήσω στο πλαίσιο του δυνατού, και μέσα από τη δική μου οπτική, τις σκοτεινές πτυχές αυτών των περιόδων, να τις αναπλάσω και να τις φωτίσω, ενσωματώνοντάς τες αντικριστά στη ζωή των επινοημένων χαρακτήρων μου και συσχετίζοντάς τες με το σήμερα. Το τι μπορεί να εισπράξει από ένα βιβλίο ο αναγνώστης εξαρτάται πάντα και από τους προβληματισμούς, τις προσλαμβάνουσες και τα ενδιαφέροντα του ίδιου του αναγνώστη. Να το πω κι αλλιώς: Ο καθένας μας διαβάζει τα βιβλία που του ταιριάζουν, που του αξίζουν… Όσο για το τι θα μπορούσε να εισπράξει ο αναγνώστης από το «Έλα να πούμε ψέματα», είναι δύσκολο να το πω εγώ. Θέλω πάντως να πιστεύω ότι, εκτός από την όποια συγκίνηση της ανάγνωσης, ίσως «εισέπραττε» την υποψία έστω ότι αυτά που ζούμε σήμερα έρχονται από πολύ μακριά…

Ο κάθε ήρωάς σας έχει τον δικό του λόγο, μιλάει από τη δική στάση ζωής,ξεκινά με τη δική του μικροιστορία, βλέπει με τη δική του ματιά τους άλλους, τους συνανθρώπους του. Πόσο σημαντικό θεωρείτε να μπορεί ο καθένας να αποδεχθεί την αλήθεια των άλλων;

Το σημαντικό, κατά τη γνώμη μου, δεν είναι να αποδεχόμαστε την αλήθεια των άλλων, το σημαντικό είναι να προσπαθούμε να την κατανοούμε, να είμαστε δηλαδή σε θέση να την αναλύουμε, να την κρίνουμε, να τη δοκιμάζουμε… Αυτό, το να είναι σε θέση ο ένας να κατανοεί τις αλήθειες του άλλου, είναι, πιστεύω, ο ακρογωνιαίος λίθος της συνύπαρξης, όχι μόνο σε κοινωνικό αλλά και σε ατομικό επίπεδο. Αν το καλοσκεφτούμε, όλη η διαδρομή του ανθρώπου από τα σπήλαια και ως τις ημέρες μας μέσα από αυτή την εφικτή-ανέφικτη κατανόηση του άλλου, του ξένου, του διαφορετικού, ορίζεται και περιορίζεται…

Οι ιστορίες των ηρώων σας διασταυρώνονται τόσο η μία με την άλλη στην εποχή της κρίσης — ίσως της πιο οδυνηρής για τον τόπο μας. Θεωρείτε πως αυτή η συγκυρία θα ήταν ευκαιρία για να αλλάξει η όποια κακή νοοτροπία μας χαρακτήριζε;

Ο τόπος μας έχει βιώσει και άλλες κρίσεις οδυνηρές. Όπως έχει πει όμως ο Γιάννης Ατζακάς σε συνέντευξή του με αφορμή το πρόσφατο εξαιρετικό βιβλίο του «Φως της φονιάς», η σημερινή κρίση είναι ίσως οδυνηρότερη, γιατί μας βρήκε αθωράκιστους από την ολιγάρκεια και την αυτάρκεια που διέκριναν τα τσακισμένα λαϊκά στρώματα στα χρόνια της αμέσως μετά τον πόλεμο ανοικοδόμησης. Το σημαντικό επομένως είναι να καταλάβουμε ότι για την όποια «κακή» νοοτροπία μας ευθύνονται οι πολιτικές του εκμαυλισμού που καλλιέργησαν στο έπακρο, και σε συνδυασμό πάντα με την περιορισμένη πολιτική παιδεία μας, τον κοινωνικό οχαδερφισμό του Νεοέλληνα… Μην το ξεχνάμε: Στα χρόνια της πλασματικής μεταπολιτευτικής ευημερίας, μέσα από την ασύδοτη προπαγάνδα μιας απολύτως εικονικής πραγματικότητας, οι πολυτέλειες του χθες μετατράπηκαν σε καταναλωτικές ανάγκες του 
σήμερα. Ανάγκες που ταυτίζονταν στρεβλωτικά με την κοινωνική και επαγγελματική μας καταξίωση-επίδειξη και που για να τις ικανοποιήσουμε έπρεπε να ενδώσουμε στις προσκλήσεις-προκλήσεις των δανειστών-τραπεζών…

Ποιο είναι το πιο μεγάλο ψέμα που μας έχουν πει οι εκάστοτε κυβερνώντες;

Οι εκάστοτε κυβερνώντες λένε συνήθως τα ψέματα που τους εξυπηρετούν, σερβίροντάς τα έτσι, ώστε να ακούγονται σαν μεσσιανικές αλήθειες. Και μοιάζουν αυτά τα ψέματα-αλήθειες με τους κρίκους μιας αλυσίδας, το ένα μέσα στο άλλο, μετά το άλλο, δίπλα στο άλλο και όλα μαζί «με λουκέτο» γύρω από τις ζωές μας… Ποιο θα μπορούσε, επομένως, να είναι το πιο μεγάλο ψέμα;

Ποια η άποψή σας για τους νέους της εποχής μας; Μπορούν να ελπίζουν; Για ποια προοπτική αξίζει να αγωνίζονται;

Χωρίς ελπίδα δεν μπορεί να εννοηθεί η ζωή. Όπως και χωρίς τους νέους μέλλον σε μια κοινωνία δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Άλλο όμως να ελπίζεις σε ατομικό επίπεδο, περιμένοντας να σου πέσει το λαχείο, και άλλο να ελπίζεις αγωνιζόμενος. Εύκολα τα λόγια, θα μου πείτε. Γεγονός πάντως είναι ότι οι όποιες προοπτικές μας στο μέλλον μόνο μέσα από τον αγώνα ξεμυτίζουν…

Έστω και αν η νέα γενιά σήμερα θεωρείται χαμένη γενιά, αργά ή γρήγορα, πέρα από ιδεολογίες και πολιτικά οράματα, θα οδηγηθεί στην υπέρβαση, ακριβώς γιατί οι ανάγκες της ζωής, όπως μας διδάσκει η ιστορία, παραμένουν ακαταμάχητες…

Η μυθοπλασία σας παραπέμπει σε κινηματογραφική αφήγηση. Το βιβλίο σας "Η Αρχαία Σκουριά" είχε μεταφερθεί με επιτυχία στη μικρή οθόνη.

Πόσο ικανοποιημένη άφησε εσάς η μεταφορά της;Πόσο εύκολα θα περνούσαν σε κινηματογραφική γραφή τα μηνύματα του «Έλα να πούμε ψέματα»;

Η μεταφορά της «Αρχαίας σκουριάς» στην τηλεόραση, επιτυχημένη ή όχι, εμένα εκ των υστέρων με πίκρανε. Δεν θα ήθελα όμως να επεκταθώ σε λεπτομέρειες. Όσο για την κινηματογραφική αφήγηση στο «Έλα να πούμε ψέματα», γεγονός είναι ότι ο κινηματογράφος πάντα με θέλγει. Άλλο όμως η κινούμενη από μόνη της εικόνα στην οθόνη και άλλο η εικόνα με λέξεις στο χαρτί που απαιτεί τη φαντασία και τη συμμετοχή σου για να κινηθεί… Έστω και αν όλες οι τέχνες επικοινωνούν και αλληλοεπηρεάζονται, κάθε τέχνη έχει τους δικούς της αποκλειστικά τρόπους…

Αγγίζετε με μεγάλη ευαισθησία και ειλικρίνεια την Ελεονόρα, μια γυναίκα που δείχνει να κουβαλά το παρελθόν, το παρόν και να αγωνιά για το μέλλον. Κλείνοντας —κι ευχαριστώντας σας θερμά που βρίσκεστε σήμερα μαζί μας— θα ήθελα να μας πείτε αν η σημερινή γυναίκα του ώριμου ηλικιακού πεδίου έχει παρόμοιους ρόλους και ανησυχίες.

Η Ελεονόρα, ως χαρακτήρας μυθοπλασίας, έχει φιλοτεχνηθεί με τα χαρακτηριστικά μιας σύγχρονης μεσήλικης όχι μόνο στο πλαίσιο της οικογένειας, στον ρόλο δηλαδή της μητέρας και της αδελφής, αλλά και στον ρόλο της συνειδητής εργαζόμενης, της αλληλέγγυης, του συμπάσχοντα, του σκεπτόμενου πολίτη… Αν και δεν μπορώ να ξέρω πόσο αντιπροσωπευτική θα μπορούσε να είναι σε σχέση με τη μέση Ελληνίδα, κι ούτε μ’ ενδιέφερε κάτι τέτοιο άλλωστε, σίγουρα μέσα από τη δυναμική και την ευθύνη της απέναντι στην κοινωνία στέλνει το μήνυμα της γυναίκας που δεν απέστρεψε το βλέμμα από τα προβλήματα του καιρού της…

 Κι εγώ σας ευχαριστώ…

 

Γιώργος Ίκαρος Μπαμπασάκης

 

Δεν υπάρχει έρωτας χωρίς αγάπη, ή μάλλον και να υπάρχει εμένα δεν με ενδιαφέρει.

Δεν υπάρχει περίπτωση να διαβάσει κάποιος δημοσιεύσεις ή βιβλία του και να μην νιώθει ότι προχωρά ένα βήμα τις γνώσεις του, και, κυρίως, να μην μπει στη διαδικασία να δει κομμάτια του εαυτού του, είτε ταυτίζεται με τις απόψεις του, είτε όχι!
Πολυδιαβασμένος, πολυγραφότατος, πάντα αντισυμβατικός, αλλά και πάντα ευγενής,ο

Γιώργος Ίκαρος Μπαμπασάκης μιλά στις Διαδρομές για το βιβλίο «Λουζιτάνια Ροκ»,της σειράς Αιφνίδια Ντοκιμαντέρ (από τις εκδ.Γαβριηλίδη)που κυκλοφόρησε τέλος Σεπτεμβρίου και το «Αγάπη /Love» που κυκλοφορεί  μέσα στον Οκτώβρη (από τις εκδ.Εστία)

Ανιχνεύοντας το μεταπολιτευτικό τοπίο

Σχετικά με  τα «Αιφνίδια  ντοκιμαντέρ», οΓ.Ι Μπαμπασάκης  είπε ότι:“Πρόκειται για μια σειρά εν προόδω, έχουν  ήδη σχεδιαστεί δέκα τομίδια, και πέφτουν ιδέες στο τραπέζι για άλλα τόσα. Προκύπτουν στην πορεία. Και προκύπτουν από συζητήσεις, αναμνήσεις, ιστορίες, τηλεφωνήματα, αλληλογραφία, ακόμα και από παραγγελιές, όπως στα παλιά μπουζουκομάγαζα.”

 Κίνητρο για τη  συγγραφή τους ήταν όταν «Βρήκα ένα χειρόγραφο, για την ακρίβεια: δακτυλόγραφο, ένα κείμενο χτυπημένο στην αλησμόνητη γραφομηχανή Olympia (που είχα στη δεκαετία του Ογδόντα). Πίστευα ότι το είχα καταστρέψει, αλλά εντέλει αναδύθηκε ολοζώντανο μέσα από ένα χαρτόκουτο γεμάτο με κείμενα, βιβλία, κασέτες, και άλλα τέτοια. Ήταν η ιστορία μιας φυγής, θα πηγαίναμε στο Άγιον Όρος με τον ποιητή Νίκο Καρούζο. Ξεκινήσαμε αλλά δεν φτάσαμε. Γυρίσαμε. Έγιναν διάφορα. Κύλησαν τα χρόνια. Ο Καρούζος πέθανε το 1990. Τον ακολούθησε ο Βακαλόπουλος. Πάει κι ο Λάγιος. Πάει κι ο Λεωνίδας ο Χρηστάκης. Μας άφησε ο Κωστής Παπαγιώργης. Από την παλιά παρέα μείναμε δύο όλοι κι όλοι, και μια σκιά. «Ο θάνατος το στρώνει», που έλεγε κι ο Βαρβέρης. Είπα να κάνω κι εγώ την αντίστασή μου στο θάνατο μ’ αυτά τα βιβλία. Με μια σειρά βιβλία που είναι ντοκιμαντέρ, προκηρύξεις, ανάσες, προσευχές.»

 Αρχική θεματολογία,διευκρινίζει ,ήταν μια σειρά στιγμιότυπα της μεταπολιτευτικής ιστορίας. Πράγματα που πολλοί τα έζησαν, άλλοι τα άκουσαν, πέρασαν στην επικράτεια του θρύλου μέσα από συζητήσεις, στόμα με στόμα. Ταξίδια και συναυλίες, έρωτες και περιπέτειες, κόλπα για να ξεγελάσουμε τον χρόνο και τη φθορά, φάρσες και καλαμπούρια, δονκιχωτικά εγχειρήματα και τρελά τραγούδια. «Πασχίζω με τα βιβλία αυτά να βγάλω κάμποσες φωτογραφίες, άλλοτε ασπρόμαυρες και άλλοτε έγχρωμες, ανθρώπων και καταστάσεων που άφησαν τα ίχνη τους στο μεταπολιτευτικό τοπίο,συμπληρώνει. Δεν διέπομαι από νοσταλγικές διαθέσεις, αλλά από πείσμα να υπενθυμίσω ότι είναι εφικτή μια ποιητική ζωή, ένας λυρικός βίος μακριά από την φριχτή πεζότητα του δίχως όνειρα και δίχως οράματα σημερινού γκρίζου τοπίου. Ας πούμε ότι αυτά τα βιβλία είναι αντίσκηνα, και πάω να στήσω έναν καταυλισμό σ’ ένα πυκνό, όλο αινίγματα δάσος στις παρυφές της πόλης, και να καλέσω φίλους και φίλες να κατασκηνώσουμε εκεί.

 

Ολική επαναφορά του ροκ

 «Το πιο πρόσφατο το λέω Λουζιτάνια Ροκ. Κυκλοφόρησε τέλη Σεπτεμβρίου. Πάντα από τις εκδόσεις Γαβριηλίδης. Αφηγείται την ολική επαναφορά του ροκ στο μεταπολιτευτικό αεροπλανοφόρο. Το ροκ είχε εκπέσει, είχε χαθεί, είχε μαραθεί, και χρειαζόταν μια εκτίναξη. Η θρυλική μπάντα Σπυριδούλα ανέλαβε να ποντάρει τα πάντα στην αναβίωση του ροκ με μια τρομερή συναυλία στο κινηματοθέατρο Λουζιτάνια, στην Κυψέλη, το κέντρο του κόσμου, όπως επέμενε ο Βακαλόπουλος. Έγινε χαμός. Γνωρίστηκαν άνθρωποι κι έμειναν για πάντα φίλοι. Εμφανίστηκε ο Λογαρίδης. Ο Πουλικάκος. Ο Μπονάτσος, ο μακαρίτης. Κάποιος χίμηξε πάνω στη σκηνή. Έπεσαν μπουνίδια, τότε πρωτόγνωρο. Ακούστηκαν εκπληκτικά άσματα του Λου Ριντ και των Doors. Ακούστηκε το Johnnie B. Goode του Τσακ Μπέρι. Όλα αυτά το 1977, τον Δεκέμβριο. Όταν το ροκ ήταν σχεδόν απαγορευμένο, και κυριαρχούσαν τα ριζίτικα, τα αντάρτικα, τα λεγόμενα «τραγούδια του αγώνα», μέσα σε ένα κλίμα ιλιγγιώδους πολιτικοποίησης. Αυτή η πολιτικοποίηση δεν ήταν, τελικά, παρά ένα φροντιστήριο για επαγγελματίες ημιμαθείς «ξερόλες» που στελέχωσαν τον ταχύπλοο νεοπλουτισμό.»

Όσο για το αν θα υπάρξει και συνέχεια,ο Γ.Ι Μπαμπασάκης λέει:

«Ναι, βεβαίως. Ήδη ετοιμάζονται τα επόμενα βιβλία. Ένα θα εγκωμιάζει κάποιες γυναίκες που άφησαν βαθιά ίχνη στο πέρασμά τους. Ανάμεσά τους, η Σωτηρία Μπέλλου, η Μαρία Μήτσορα, η Ρόζα Λούξενμπουργκ, η Πατρίσια Χάισμιθ, η Λουίζ Μπουρζουά, η Πάτι Σμιθ. Ένα άλλο θα μιλάει για τις αμαρτωλές σχέσεις ενός φανατικού ροκά με το λαϊκό τραγούδι. Ένα τρίτο θα αφηγείται τις πολύ ενδιαφέρουσες σχέσεις πρωτοποριακών κινημάτων με Έλληνες καλλιτέχνες. Και πάει λέγοντας. Να ’ναι καλά το κέφι του εκδότη Σάμη Γαβριηλίδη και οι φίλοι που μας ενθαρρύνουν, κι εμένα και τον εκδότη μου.»

 «Τα βιβλία της σειράς έχουν  φιλοτεχνηθεί από την ζωγράφο Ελεάννα Μαρτίνου που συμμετέχει στην περιπέτεια αυτή από την πρώτη στιγμή,μας εξηγεί. Εκπονεί την εικόνα του εξωφύλλου σε κάθε βιβλίο. Έχει αναλάβει τις εικαστικές τεκμηριώσεις. Συλλέγει εικονογραφικό υλικό που σχετίζεται με το θέμα κάθε βιβλίου, το ταξινομεί, το επεξεργάζεται εικαστικά, και δίνει μια διάσταση δυναμικού διαλόγου ανάμεσα στο τότε και στο τώρα, ανάμεσα στις λέξεις που μιλάνε για το τότε, και στις εικόνες που ανακαινίζουν τις λέξεις. Με την εικαστική συμβολή της Ελεάννας Μαρτίνου τα βιβλία της σειράς γίνονται κατευθείαν cult, γίνονται φορητά έργα τέχνης και ταυτόχρονα μικρά μουσεία και αρχεία μιας εποχής που τείνει να ξαναγίνει επίκαιρη.»

 

Έρωτας και αγάπη οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος

 Σχετικά με το Αγάπη / Love, που  κυκλοφορεί  από τις εκδ.Εστία,  ο Γ.Ι Μπαμπασάκης εξηγεί ότι αποτελεί το δεύτερο μέρος της «Τριλογίας του Χάους», πρώτο μέρος της οποίας είναι ο «Διασυρμός». Το ένα βιβλίο συνομιλεί με το άλλο και όλα μαζί, με τον αναγνώστη,συμπληρώνει.

Όταν τον ρωτώ  πόσο αυτοβιογραφικό είναι: «Προτιμώ να λέω ότι πρόκειται για αυτοβιολογία»,απαντά. «Είναι, και αυτό, και η Αγάπη / Love ένα βιβλίο αυτοβιολογίας. Η πραγματικότητα είναι ηχηρά παρούσα, αλλά ξέρει και να ψιθυρίζει.»

"Δεν ξέρουμε πια τι είναι αντισυμβατικό και τι συμβατικό»,εξηγεί,όταν τον ρωτώ αν το βιβλίο είναι αντισυμβατικό.. «Είναι ένα μυθιστόρημα που πατάει και με τα δύο πόδια στην πραγματικότητα, στην πραγματική πραγματικότητα, με ονόματα και διευθύνσεις, που λέμε, κι όμως ακόμα και σ’ εμένα τα όσα υπάρχουν στις σελίδες του, και υπήρξαν και στην πραγματικότητα, μου φαίνονται ώρες-ώρες εντελώς εξωπραγματικά. Πάντως, το ότι εκδίδω στην Εστία, και τον Διασυρμό και την Αγάπη / Love θεωρείται ήδη από πολλούς αντισυμβατικό.»

Tέλος ,στην ερώτηση «Πόσο σημαντική είναι η μετουσίωση του έρωτα σε αγάπη,«αυτά δεν τα καταλαβαίνω»,λέει κοφτά. «Δεν υπάρχει για μένα παρά ένα νόμισμα με δύο όψεις, τον έρωτα και την αγάπη. Δεν υπάρχει έρωτας χωρίς αγάπη, ή μάλλον και να υπάρχει εμένα δεν με ενδιαφέρει. Και αντιστρόφως, δεν υπάρχει αγάπη δίχως έρωτα, και εάν υπάρχει, και πάλι, εμένα δεν με ενδιαφέρει. Σ’ αυτά ας προστεθεί και η φιλία. Και η παλλόμενη δημιουργικότητα.»

 

Απόσπασμα από το Αγάπη/Love,Γ.Ι.Μπαμπασάκης

εκδ.Εστία)

"Θὰ ζήσουμε τὴ δική μας τρέλα.
Κι ὄχι τὴν τρέλα τῶν ἄλλων,
τοῦ εἶπε καὶ τσούγκρισε τὸ ποτήρι του"
 

Όταν η Έλλη περνάει στο δέκατο ούζο, όλα αρχίζουν να εκρήγνυνται στο κρύο κρέας του κρανίου. Οι εικόνες συμπλέκονται, οι ήχοι συμπλέκονται, οι αισθήσεις συμπλέκονται, η όραση γίνεται μύχια, η ακοή παθαίνει παράκρουση, όσφρηση εισβάλλει στις επικράτειες του μύθου και στα πεδία της ιστορίας ταυτοχρόνως, η αφή γίνεται ένα ζητιανάκι, μια διακονιάρα, βγαίνει ρακένδυτη στην επαιτεία για να γυρέψει δυο, τρία γεγονότα αδιαμφισβήτητα, κάτι να πιαστεί. Όσο για τη γεύση, έχει πεθάνει, έχει πυρποληθεί, έχει τιναχτεί στον αέρα, έχει εξαχνωθεί, τσιτσιρίζει ακόμη το κουφάρι της στου πουθενά τα μέρη.

Όταν περνάει στο δέκατο ούζο η Έλλη, τα μάτια της γίνονται δύο λίμνες και δύο βόμβες βυθού, και δύο προβολείς που φέγγουν στο πουθενά και στο άπειρο, και βλέπουν μιαν ορειβατική αξίνα να υψώνεται με ανάρμοστη, με χυδαία, αν και καλά ζυγιασμένη κι υπολογισμένη φόρα, και να πέφτει με αδυσώπητη δύναμη στο κεφάλι του Λέοντα Νταβίντοβιτς Μπρόνσταϊν, του γνωστού τοις πάσι Τρότσκι, και να τσακίζει το κρανίο του και έναν ωκεανό όνειρα (ναι, τσακίζονται οι ωκεανοί, και, ναι, υπήρξαν κάποτε ωκεανοί ονείρων), όπως κι αυτός κάποτε είχε τσακίσει έναν άλλο ωκεανό ονείρων στην Κρονστάνδη, και όπως έμελλε να συμβεί εκατοντάδες και χιλιάδες φορές έκτοτε, ναι, να τσακιστούν εκατοντάδες και χιλιάδες ωκεανοί ονείρων, όπως το Πενήντα Έξι στη Βουδαπέστη, όπως το Εξήντα Τρία στο Ντάλας, όπως το Εξήντα Οχτώ στην Πράγα, όπως το Εβδομήντα Τέσσερα στον Βόλο, όπως το Ογδόντα Πέντε στη Μόσχα, όπως το Ενενήντα Δύο σ’ ένα καμαράκι στα Εξάρχεια, όπως το Δύο Χιλιάδες Ένα στη Νέα Υόρκη, όπως το Δύο Χιλιάδες Πέντε στη Βεΐκου στο Κουκάκι.

Όταν περνάει στο δέκατο ούζο η Έλλη, όλα γίνονται μέσα της μαντάρα, όλα συνδέονται με όλα, όχι πάντα αρμονικά, αλλά με πάταγο, με χλαπαταγή, με ορυμαγδό.

 

 

Βιογραφικό

 Ο Γιώργος-Ίκαρος Μπαμπασάκης γεννήθηκε τον Απρίλιο του 1960. Είναι ποιητής, μεταφραστής και συγγραφέας. Από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, άρχισε να γράφει σε έντυπα όπως το "Ιδεοδρόμιο" του Λεωνίδα Χρηστάκη και η "Χιονάτη" του Βαγγέλη Κοτρώνη. Συνεργάστηκε με την εφημερίδα "Ελευθεροτυπία" και το περιοδικό "Έψιλον". Διατήρησε τη σελίδα του βιβλίου στην εφημερίδα "City-Press". Ο τρόπος ζωής του τον οδήγησε στη συστηματική μελέτη των λεγόμενων "ιστορικών πρωτοποριών" (Φουτουρισμός, Dada, Υπερρεαλισμός), των Beat ποιητών και συγγραφέων, καθώς και του ρεύματος για την "υπέρβαση και την πραγμάτωση της Τέχνης" (Cobra, Λεττριστές, Καταστασιακοί). Καρπός αυτών των αναζητήσεών του είναι τα πολυσυζητημένα του βιβλία για τον William S. Burroughs, για την Internationale Situationniste, για τον Guy Debord, για τον Μάη του '68. Ίδρυσε και διηύθυνε την επιθεώρηση "Propaganda", όπου δημοσιεύτηκαν κρίσιμα κείμενα για την πολιτική και την κουλτούρα των καιρών μας. Έχει εργαστεί στο ελληνικό ραδιόφωνο, και συγκεκριμένα στο Δεύτερο Πρόγραμμα, στην ΕΡΑ4, στον Εν Λευκώ, στο Κόκκινο 105,5, και στο Κανάλι 1 Πειραιάς 90,4. Σήμερα διευθύνει τη σειρά "Αιφνίδια Ντοκιμαντέρ" στις εκδόσεις Γαβριηλίδης και το λογοτεχνικό περιοδικό/εγχείρημα "ΚΟΡΕΚΤ". Είναι μέλος του Κύκλου Ποιητών και της Εταιρείας Συγγραφέων.  

Ισίδωρος Ζουργός

 

 

 

 

 

" Ο κόσμος δε χωρίζεται κάθετα και απόλυτα σε απλοϊκούς και απαιτητικούς καταναλωτές, σε εύκολους και δύσκολους, η αλήθεια είναι πολύ πιο σύνθετη."

 

 Με αφορμή το πρόσφατο μυθιστόρημα "Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο",(εκδ.Πατάκη),ο Ισίδωρος Ζουργός μιλά στις Διαδρομές για τα κίνητρα της συγγραφής του βιβλίου του,την έρευνα που χρειάστηκε να κάνει και τις ισορροπίες που έπρεπε να κρατήσει ώστε να αποδώσει τις αλήθειες των άλλων λαών,ενώ μιλά για τη δική του αίσθηση περί ευπώλητων βιβλίων,διαδικτύου και κοινωνικής δικτύωσης καθώς και για το πόσο τον έχουν καθορίσει οι ιδιότητες του συγγραφέα αλλά και του εκπαιδευτικού.

Σας καλωσορίζω στις Διαδρομές της εφημερίδας «Θ» ,κ. Ζουργέ.

Σας ευχαριστώ πολύ για την πρόσκληση και τη φιλοξενία.

"Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο" ο τίτλος του μυθιστορήματός σας, η ιστορία ενός προικισμένου παιδιού και κατόπιν διακεκριμένου γιατρού κατά το 17ο αιώνα. Ποιο ήταν το κίνητρό σας για την επιλογή του θέματος και γιατί αναφερθήκατε στη συγκεκριμένη εποχή ;

 Στη συγγραφή ενός βιβλίου πολύ συχνά τα κίνητρα είναι περισσότερα από ένα, μάλιστα κάποια από αυτά επιμένουν να παραμένουν αθέατα ακόμη και στον ίδιο τον δημιουργό του.

Στην περίπτωση του Αλμοσίνο θα έβαζα ως πρώτο την επιθυμία να γράψω μια ιστορία η οποία θα πραγματεύεται τη διαρκή, όπως νομίζω, εσωτερική διαπάλη του ανθρώπου ανάμεσα στον ορθό λόγο και στο θαύμα. Ο 17ος αιώνας μου φάνηκε κατάλληλη εποχή μιας και ο ορθολογισμός είχε πια βγει από τα γεννοφάσκια του και ταυτόχρονα η μεταφυσική - υπερβατική θέαση του κόσμου ήταν ακόμη ενεργή. Ο ήρωάς μου βιώνει με τρόπο σχεδόν τραγικό αυτόν τον διχασμό, το ποιος είναι τελικά ο ενδεδειγμένος δρόμος.

Επιπρόσθετα κίνητρα ήταν η συγγραφική μου εμμονή να φωτίζω σκηνές από τη μακρότατη ιστορία της Θεσσαλονίκης, η επιθυμία μου να εμπλακώ με την ιστορία της ιατρικής που την έβρισκα πάντα ιδιαίτερα γοητευτική και τέλος η φιλοδοξία να σκιαγραφήσω το προφίλ του πρώτου Ευρωπαίου ανθρώπου. Ο Ματίας Αλμοσίνο, ο πολύγλωσσος, ο διαθρησκειακός, ο αναζητητής, ο λόγιος, ο επιστήμονας, μορφοποιεί λογοτεχνικά αυτή την πρόθεση.

Ο ήρωάς σας είναι ένα φανταστικό πρόσωπο, περιστοιχίζεται ωστόσο με εξέχουσες μορφές της ιστορίας και των επιστημών(όπως ο Τζον Λοκ, ο Χάλευ κ.ά),κάτι που προϋποθέτει έρευνα ,γνώσεις και κατά συνέπεια χρόνο.

 Ένα τέτοιου είδους μυθιστόρημα νομίζω πως θα ήταν αδιανόητο να σχεδιαστεί και να υλοποιηθεί χωρίς έρευνα και συστηματική μελέτη πάνω στα ζητήματα που θίγει όπως και στους τόπους και στις εποχές στις οποίες αναφέρεται, όσο για τον χρόνο που όλα αυτά απαιτούν, η μάχη του συγγραφέα είναι συνεχής.

Εισέπραξα ότι με μεγάλη ευστοχία περνάτε το μήνυμα για τη διαφορετική οπτική που έχει κάθε λαός για την ιστορία του και για τις πολιτικές που ακολουθεί. Αυτό που διδασκόμασταν για την Οθωμανική αυτοκρατορία π.χ, μετά την ανάγνωση του βιβλίου μπορεί να δει κάποιος και από την άλλη πλευρά. Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι για έναν συγγραφέα να κρατά ισορροπίες όταν αγγίζει τέτοια θέματα;

 Προφανώς και δεν είναι κάτι απλό, νομίζω ότι προϋποθέτει σπουδή αλλά και πραγματική επιθυμία να συναντήσεις την αλήθεια των άλλων κρατώντας ταυτόχρονα αγαπητική σχέση με τα του οίκου σου, της πατρίδας, της γλώσσας σου.

Παρόλο που ο μικρός Ματίας Αλμοσίνο( και στη συνέχεια Ματθαίος Μελισσηνός),χάνει συνεχώς αγαπημένα του πρόσωπα, είναι πάντα σχεδόν περιστοιχισμένος από ανθρώπους που τον αγαπούν και τον φροντίζουν. Με δεδομένο ότι η εποχή εκείνη ήταν σκληρή και δύσκολη για τα παιδιά, το χρησιμοποιείτε ως μέσο για την εξέλιξη της αφήγησης ή αποτελεί αισιόδοξη στάση ζωής για εσάς;

 Δε θα μπορούσε κάποιος να διαφωνήσει ότι ο μικρός Ματίας Αλμοσίνο μέσα από τη δυστυχία της ορφάνιας του τελικά στάθηκε τυχερός, πολύ τυχερός μάλιστα, αν αναλογιστούμε τις συνθήκες της εποχής. Το θέλησα έτσι γιατί εξ αρχής εξυπηρετεί την αφηγηματική διαδρομή, από εκεί και ύστερα θα συμφωνούσα ότι εν μέρει αποτελεί και μια αισιόδοξη στάση ζωής. Ναι, γιατί όχι; Ας μη θεωρούμε πως η λογοτεχνία οφείλει να ακολουθεί μόνιμα καταθλιπτικές τροχιές.

Γιατί ένας άνδρας με την παιδεία του Ματθαίου Μελισσηνού παντρεύτηκε γυναίκα από σκλαβοπάζαρο;

 Μα ο πραγματικός έρωτας δεν είναι η ολοσχερής άρση των προκαταλήψεων; Αν συμφωνήσουμε σε αυτό, όλα φαίνονται απλούστερα.

Το βιβλίο σας έχει ήδη φτάσει την πέμπτη έκδοση μέσα σε λίγους μήνες, παρόλο που δεν πραγματεύεται τη συνήθη εύπεπτη θεματολογία των ευπώλητων βιβλίων και παρόλο που δεν απευθύνεται αμιγώς στο γυναικείο κοινό.

 Αυτό νομίζω ότι συνηγορεί στο να μας κάνει όλους περισσότερο προσεκτικούς όταν μιλούμε συλλήβδην για πνευματικό

μαρασμό του κοινού, κατακόρυφη πτώση της ποιότητας και τα συναφή. Ένας μεγάλος αριθμός συμπολιτών μας και αξιόλογα βιβλία διαβάζει και υπέροχες ταινίες παρακολουθεί και τρέχει σε ένα σωρό πρωτοποριακά θέατρα. Εκείνο που πρέπει να προσέξουμε είναι να παραμένουν ανοιχτές οι δίοδοι επικοινωνίας ανάμεσα στους δημιουργούς και στο κοινό. Και κάτι τελευταίο, μη νομίζουμε πως ένας καταναλωτής εύπεπτων πολιτιστικών προϊόντων δε σημαίνει ότι δε γεύεται και κάτι άλλο λεπτότερης υφής. Ο κόσμος δε χωρίζεται κάθετα και απόλυτα σε απλοϊκούς και απαιτητικούς καταναλωτές, σε εύκολους και δύσκολους, η αλήθεια είναι πολύ πιο σύνθετη.

Σε μια αντιηρωική εποχή

προσπαθώ να μυήσω στον θυσιαστικό έρωτα

Ποια η σχέση σας με την κοινωνική δικτύωση και ποια η άποψή σας για το διαδίκτυο γενικότερα αλλά και σε σχέση με την προώθηση των βιβλίων;

 Δε συμμετέχω σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης κι αυτό είναι ίσως μια προσωρινή επιλογή. Για το διαδίκτυο γενικότερα στέκομαι στο γεγονός ότι φέρνει τους αναγνώστες πιο κοντά, τους βοηθά να αλλάζουν γνώμες και κρίσεις και συχνά αποκαθηλώνει τους «έμπειρους» κριτικούς και γεννάει γνώμες και προσεγγίσεις με μιαν άλλη οπτική και δυναμική.

Εκπαιδευτικός και συγγραφέας :πώς συνδυάζετε τις δύο αυτές ιδιότητες; Ποια σας έχει κερδίσει περισσότερο;

 Σχολική τάξη και συγγραφή έχουν μάθει να συγκατοικούν στη ζωή μου εδώ και 27 χρόνια με αμοιβαίες υποχωρήσεις και κατανόηση. Θα ήμουν αχάριστος αν διάλεγα μια από αυτές και την έβαζα στην πρωτοκαθεδρία, όταν μάλιστα και οι δυο τους με έχουν ως έναν βαθμό καθορίσει.

Κλείνοντας και με αφορμή ένα από τα πιο συγκινητικά κομμάτια του βιβλίου, θα σταθώ στην απόφαση του καταξιωμένου πλέον γιατρού Μελισσηνού να ακολουθήσει την επιθυμία της γυναίκας που αγαπά σε ένα μακρινό ταξίδι,(σε μια εποχή που τα ταξίδια δεν ήταν αναψυχής)αφήνοντας δουλειά και παιδί πίσω. Δίνετε κάποιο μήνυμα στους αναγνώστες σας με την εξέλιξη αυτή;

 Τα μηνύματα, προσωπικά δε θα επέλεγα αυτήν τη λέξη, εκτιμώ πως είναι διάσπαρτα σε όλο το βιβλίο. Το πιο ενδιαφέρον στοίχημα στην ανάγνωση είναι η ιδιοπρόσωπη αποκρυπτογράφηση του αναγνώστη στα σημαινόμενα ενός μυθιστορήματος. Με άλλα λόγια ο καθένας φωτίζει με ιδιαίτερο τρόπο αυτά που θεωρεί πως πρέπει να αναδειχτούν. Στη συγκεκριμένη επισήμανση που κάνετε, αν μπορούσα να μπω για λίγο στον ρόλο του αναγνώστη του βιβλίου μου, θα συμφωνούσα μαζί σας πως εδώ το κείμενο κλείνει το μάτι στον αναγνώστη και μάλλον θέλει να του πει: Σε μια αντιηρωική εποχή προσπαθώ να σε μυήσω στον θυσιαστικό έρωτα, δηλαδή στον έρωτα.

Σας ευχαριστώ θερμά.

 Και εγώ σας ευχαριστώ θερμά, χάρηκα που τα είπαμε, να είστε καλά!

 

 

 

 

 

Σκηνές από το βίο του Ματίας Αλμοσίνο, Ισίδωρος Ζουργός,εκδ.Πατάκης.

Η « εσωτερική διαπάλη του ανθρώπου ανάμεσα στον ορθό λόγο και στο θαύμα»

Ένα εξαιρετικό αναγνωστικό ταξίδι

Με φόντο την ιστορία ενός προικισμένου παιδιού και κατόπιν εξαίρετου γιατρού,του Ματίας Αλμοσίνο,ο Ισίδωρος Ζουργός κάνει μια περιήγηση στην Ευρώπη του 17ου αιώνα,αναδεικνύοντας την « εσωτερική διαπάλη του ανθρώπου ανάμεσα στον ορθό λόγο και στο θαύμα».,σε μια εποχή ο ορθολογισμός είχε πια βγει από τα γεννοφάσκια του και ταυτόχρονα η μεταφυσική - υπερβατική θέαση του κόσμου ήταν ακόμη ενεργή.

Περιστοιχιζόμενος από εξέχουσες μορφές της ιστορίας και των επιστημών και με φιλοδοξία να σκιαγραφήσει το προφίλ του πρώτου Ευρωπαίου ανθρώπου μέσω του πολύγλωσσου, διαθρησκειακού, αναζητητή, λόγιου, και επιστήμονα, ο Ματίας Αλμοσίνο μορφοποιεί λογοτεχνικά την πρόθεση του συγγραφέα,σεβόμενος παράλληλα την ιστορική μνήμη κάθε λαού, με ιδιαίτερη αναφορά στη γενέτειρα και αγαπημένη πόλη του συγγραφέα,τη Θεσσαλονίκη.

Με παιδεία πέρα και πάνω από προκαταλήψεις της εποχής ο ήρωας, παρόλο που χάνει συνεχώς αγαπημένα του πρόσωπα, είναι πάντα σχεδόν περιστοιχισμένος από ανθρώπους που τον αγαπούν και τον φροντίζουν,αγάπη που ανταποδίδει στη γυναίκα που ερωτεύεται και παντρεύεται, κλείνοντας το μάτι στον αναγνώστη και μάλλον θέλει να του πει: «Σε μια αντιηρωική εποχή προσπαθώ να σε μυήσω στον θυσιαστικό έρωτα, δηλαδή στον έρωτα.»

Οι σχεδόν 800 σελίδες του βιβλίου αποτελούν ένα εξαιρετικό αναγνωστικό ταξίδι στην Αγγλία του Νεύτωνα και της Βασιλικής Εταιρείας, το ανεξίθρησκο Άµστερνταµ των εµπόρων, την παγωµένη Πετρούπολη του τσάρου µεταρρυθµιστή, τη Βενετία της µάσκας,την οθωµανική απεραντοσύνη, τη Θεσσαλονίκη, την Κωνσταντινούπολη και τον Χάνδακα,τα όρια της Ευρώπης,που όχι μόνο δεν κουράζει αλλά σε απορροφά.

Δεν είναι τυχαίο που σε ελάχιστους μήνες έφτασε στην 23η χιλιάδα και συνεχίζει,δείχνοντας πως το αναγνωστικό κοινό στηρίζει τα καλά βιβλία ακόμη και μεσούσης της κρίσης.

Χαριτίνη Μαλισσόβα

 

 

Βιογραφικό

Ο Ισίδωρος Ζουργός γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1964. Σπούδασε Παιδαγωγικά και υπηρετεί στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση ως δάσκαλος. Έχει δυο παιδιά και σήμερα εργάζεται στη Θεσσαλονίκη. Έχει συνεργαστεί στο παρελθόν με διάφορα περιοδικά δημοσιεύοντας ποίηση και πεζογραφία, καθώς και βιβλιογραφικά κριτικά σημειώματα. Έχει επίσης ασχοληθεί με θέματα διδασκαλίας της λογοτεχνίας στο δημοτικό σχολείο και ιστορίας της εκπαίδευσης. Το 1996 συμμετείχε στη συλλογική έκδοση κειμένων για την εκπαίδευση, με τον τίτλο "Αναπνέοντας κιμωλία -γραφές εκπαιδευτικών", από τις εκδόσεις Σαββάλα. Έχει εκδώσει τα μυθιστορήματα: "Φράουστ" (Λιβάνης, 1995/Πατάκης, 2010), "Αποσπάσματα από το βιβλίο του ωκεανού" (Πατάκης, 2000/2007), "Η ψίχα εκείνου του καλοκαιριού" (Πατάκης, 2002/2010), "Στη σκιά της πεταλούδας" (Πατάκης, 2005), "Η αηδονόπιτα" (Πατάκης, 2008), "Ανεμώλια" (Πατάκης, 2011 - Βραβείο Αναγνωστών ΕΚΕΒΙ). Επίσης, συμμετείχε στη συλλογική έκδοση "Ζωολογία του πάνω και του κάτω κόσμου" (Πατάκης, 2009), στη σειρά "Hotel-Ένοικοι Γραφής".

Βαγγέλης Ηλιόπουλος

" Η αντιρατσιστική εκπαίδευση να ξεκινά από τις πολύ μικρές ηλικίες"

Με αφορμή την πρόσφατη ιστορία του  Τριγωνοψαρούλη,αγαπημένου ήρωα των παιδιών, ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος μιλά στις Διαδρομές για τη διπλή του ιδιότητα ως συγγραφέας και παιδαγωγός, για το ρόλο του ήρωά του πριν από 15 χρόνια και σήμερα,για τη χρήση των παραμυθιών στην εκπαιδευτική διαδικασία,την προώθηση  της φιλαναγνωσίας στο δημόσιο σχολείο αλλά και για το πόσο ένα βιβλίο είναι πιο συναρπαστικό από το διαδίκτυο,τονίζοντας την ανάγκη  του παραδείγματος από τους γονείς..

 

Σας καλωσορίζω στην εφ.Θεσσαλία κύριε Ηλιόπουλε. Διπλή η ιδιότητά σας,παιδαγωγός και συγγραφέας παιδικών βιβλίων ,με ιδιαίτερο αντίκτυπο (αμφότερες)  στις παιδικές  ψυχές.

Καλώς σας βρίσκω. Διπλή η ιδιότητα, αλλά επειδή εγώ είμαι ένας, δάσκαλος και συγγραφέας αναγκάζονται να συγκατοικούν εντός μου, άλλοτε αρμονικά και άλλοτε με συγκρούσεις. Πάντως ο δάσκαλος χρωστάει πολλά στο συγγραφέα κυρίως για τη φαντασία που του δανείζει και βέβαια ο συγγραφέας συχνά κάνει δώρο στο δάσκαλο και τον στέλνει ταξίδι για να δουλέψει αναπόσπαστος.  

 

Ποιο ήταν το κίνητρό σας για να ασχοληθείτε με τη συγγραφή παραμυθιών;

Ήθελα να επικοινωνήσω και να εκφράσω όσα υπήρχαν στην ψυχή μου. Η συγγραφή είναι ο τρόπος μου να εξωτερικεύω τον καλά κρυμμένο εσωτερικό μου κόσμο. Είναι μια γέφυρα να πω όσα με καίνε. Οι εκδότες αποφασίζουν αν αυτό που γράφω είναι για παιδιά ή ενήλικες. Για εμένα η λογοτεχνία είναι μία.

Η νέα ιστορία με τον αγαπημένο ήρωα των παιδιών, τον Τριγωνοψαρούλη, δίνει δυνατά μηνύματα κατά του ρατσισμού και υπέρ της παραδοχής της ετερότητας.

Όπως σας είπα γράφω για όσα με καίνε. Και αληθινά δεν μπορώ να καταλάβω πως ένας άνθρωπος μπορεί να γίνει ρατσιστής, μπορεί να κάνει διακρίσεις, μπορεί να πιστεύει ότι όλοι οι άνθρωποι δεν είναι ίσοι. Και επειδή, όπως έχω δηλώσει και σε συνέντευξή μου στην ιστοσελίδα της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, πιστεύω ότι η αντιρατσιστική εκπαίδευση πρέπει να ξεκινά από τις πολύ μικρές ηλικίες, ο νέος Τριγωνοψαρούλης έχει ακριβώς αυτό το θέμα.  

 

Ποιος ο ρόλος του στο πρώτο παραμύθι(πάνω από δεκαεφτά χρόνια πριν) και ποιος στο πρόσφατο;

 Πολύ σημαντική η ερώτησή σας και σας ευχαριστώ που δίνετε την ευκαιρία να αναπτύξω το χαρακτήρα του ήρωά μου. Πριν 17 χρόνια πηγαίνοντας σχολείο διεκδικούσε το δικαίωμα να γίνει αποδεκτός, διεκδικούσε το δικαίωμα στην ετερότητα. Η ετερότητα άλλωστε χαρακτηρίζει όλο το έργο μου. Σήμερα διεκδικεί μια κοινωνία χωρίς διακρίσεις μια κοινωνία όπου θα συνυπάρχουμε όλοι μαζί. Από το εσείς κι εγώ – πέρασε στο εμείς όλοι.

 

Από ποια ηλικία κρίνετε ότι ένα παιδί  μπορεί και πρέπει να είναι «υποψιασμένο»  και κατά πόσο μια  μυθοπλασία μπορεί  να εξυπηρετήσει κάτι ανάλογο;

Είναι πλέον κοινά παραδεκτό ότι στα παιδιά πρέπει και μπορούμε να μιλήσουμε για όλα, αρκεί να βρούμε τον κατάλληλο τρόπο. Το παραμύθι με την αλληγορική του διάσταση ενδείκνυται για να τα μυήσει στα πιο «δύσκολα» θέματα. Η φαντασία, οι ανατροπές, το χιούμορ, το παράδοξο κάνουν και τα πιο βαριά θέματα όπως ο ρατσισμός, κατάλληλα να τα προσεγγίσει ένα παιδί από πολύ πολύ μικρή ηλικία.

 Οι ιστορίες  σας μπορούν να χρησιμοποιηθούν και ως εκπαιδευτικό υλικό.

Οι καλοί εκπαιδευτικοί μας μπορούν να σχεδιάσουν εκπαιδευτικές δράσεις και να παράγουν εκπαιδευτικό υλικό για κάθε έργο Τέχνης. Πόσο μάλλον για έργα της τέχνης του λόγου. Έχω την τύχη να έχω δει καταπληκτικές δουλειές παιδιών βασισμένες στα έργα μου και βέβαια ως αποτέλεσμα του εκπαιδευτικού υλικού που εμπνεύστηκε και παρήγαγε ο δάσκαλος από αυτά.
 

Δικοί σας αγαπημένοι συγγραφείς παιδικών βιβλίων;

Πολλοί σύγχρονοι έλληνες συγγραφείς, που άνοιξαν το δρόμο για τη δική μου γενιά,  – είχα την ατυχία να μην τους διαβάσω ως παιδί, αλλά είχα την τύχη να τους γνωρίσω και να γίνουν φίλοι μου, ως ενήλικας.

Παιδί είχα τη Θεία Λένα, τη Δέλτα, το Λουντέμη, τον Καζαντζάκη.  

Αγαπημένοι σας ήρωες παραμυθιών;

Είναι δυο μικροί φίλοι μου  και συνήθως τους αναφέρω στα σχολεία που επισκέπτομαι με αινίγματα. Τα παιδιά τους βρίσκουν αμέσως:

Α. ο ένας είναι μικρός και ζει σε έναν πλανήτη με ένα τριαντάφυλλο

Β. κι ο άλλος δεν μεγαλώνει ποτέ, πετάει και έχει φίλη μια  νεραϊδούλα

Πόσο σημαντική είναι η εικονογράφηση  μιας ιστορίας και πόσο πιστεύετε ότι βοήθησε στον Τριγωνοψαρούλη να γίνει αγαπημένος ήρωας μικρών και μεγάλων;

Στο εικονογραφημένο βιβλίο η εικόνα έχει κυρίαρχη θέση και άρα μπορεί να αναδείξει ένα κείμενο, φωτίζοντας και τις πιο σκοτεινές πτυχές του. Ήμουν πολύ τυχερός στη συνεργασία μου με τη Λήδα Βαρβαρούση. Πολύ νέοι  κι οι δυο, δεκαεφτά χρόνια πριν, ξεκινούσαμε την καριέρα μας και δεν συνειδητοποιούσαμε ούτε την επιτυχία που θα ερχόταν, ούτε ότι γράφαμε μια σελίδα της ιστορίας της παιδικής λογοτεχνίας. Απλά κάναμε αυτό που μας άρεσε, όσο καλύτερα μπορούσαμε.  

 

Παρόλο που είστε διευθυντής ιδιωτικού σχολείου, έρχεστε συχνά σε επαφή με τα δημόσια σχολεία. Στη διάρκεια της εμπειρίας σας τι αλλαγές θετικές ή μη, έχετε επισημάνει στον τομέα της προώθησης της  φιλαναγνωσίας από την πλευρά των εκπαιδευτικών;

Είμαι τριάντα χρόνια δάσκαλος και από αυτά είκοσι και συγγραφέας. Αν και ο δρόμος είχε ανοίξει,  όπως σας είπα, από την προηγούμενη γενιά, από την ίδρυση του ΕΚΕΒΙ και μετά ο δάσκαλος που ήθελε να βοηθήσει το παιδί να ανακαλύψει την απόλαυση της ανάγνωσης είχε πολλά εργαλεία στα χέρια του. Κορυφαία στιγμή η θέσπιση της ώρας Φιλαναγνωσίας, με εγκύκλιο στην οποία πρώτη φορά σε δημόσιο έγγραφο για την εκπαίδευση αναφέρεται ο όρος Φιλαναγνωσία. Βέβαια, δυο χρόνια μετά το κλείσιμο του ΕΚΕΒΙ, δεν σας κρύβω ότι είμαι πολύ ανήσυχος…

Η χρήση του διαδικτύου από παιδιά ακόμα και προσχολικής ηλικίας πόσο νομίζετε ότι βλάπτει τα παιδιά και πόσο τη διάθεση πολύτιμου χρόνου στην ανάγνωση; Τελικά, πόσο δύσκολο είναι πείσουμε το σύγχρονο μαθητή να γίνει αναγνώστης παραμυθιών;

Πάντα η τεχνολογία θα εξελίσσεται και πάντα θα ανησυχούμε. Ήταν το ραδιόφωνο, μετά η τηλεόραση, ο υπολογιστής και τώρα το τάμπλετ. Και; Ένα βιβλίο μπορεί να είναι αδιαμφισβήτητα  πιο συναρπαστικό, πιο διαδραστικό, πιο απολαυστικό. Αρκεί να οδηγηθεί το παιδί να το ανακαλύψει. Ας το βοηθήσουμε πρώτα από όλα με το παράδειγμά μας. Ας μας βλέπει να διαβάζουμε βιβλία.    






"Τριγωνοψαρούλη,μην εμπιστεύσαι ποτέ αχινό",του Βαγγέλη Ηλιόπουλου,εκδ.Πατάκη

Μηνύματα κατά του ρατσισμού από τον αγαπημένο ήρωα των παιδιών.

Δεκαεφτά χρόνια μετά την πρώτη ιστορία του Τριγωνοψαρούλη,που τόσο αγαπήθηκε από τα παιδιά,ο αγαπημένος ήρωας , δια της γραφής του Βαγγέλη Ηλιόπουλου και της εικονογράφησης της Λήδας Βαρβαρούση,έρχεται να δώσει λύση σε ένα σοβαρό πρόβλημα που προκύπτει στην παρέα του ψαρόκοσμου.Αιτία του προβλήματος ένας αχινός που έχει βαλθεί να διαλύσει την παρέα προσπαθώντας να πείσει ότι όσα ψαλρια δεν έχουν το "σωστό" μέγεθος ,σχήμα και χρώμα,θα πρέπει να φύγουν από τον ποδοσφαιρικό αγώνα-ψαρόσφαιρο,μια και αφορά ψάρια!!!

Ο Τριγωνοψαρούλης εμπιστεύεται τρεις φορές τον ύπουλο αχινό ,ο οποίος καταφέρνει να σπείρει τη διχόνοια και να αποκλείσει πρώτα τα μεγάλα ψάρια,ύστερα όσα έχουν δαγκάνες και κέλυφος ,ώσπου έρχεται και η σειρά του ίδιου να κριθεί ακατάλληλος (λόγω χρώματος και σχήματος).

Το δυνατότερο μήνυμα,ωστόσο, της ιστορίας δεν είναι το αντιρατσιστικό,που ούτως ή άλλως το διαπραγματεύονται πολλές ιστορίες,αλλά η επισήμανση ότι αυτό που βλέπουμε να κάνουν κάποιοι σε κάποιους και να το εγκρίνουμε ή να σιωπούμε,μπορεί κάποια στιγμή να γίνει και δικό μας πρόβλημα.:«Σήμερα εμείς,αύριο όμως μπορεί να έρθει και η δική σου σειρά»,επισημαίνουν οι άδικα διωγμένοι φίλοι του αγαπημένου ήρωα.

Με την πεποίθηση ότι στα παιδιά μπορούμε να μιλήσουμε για τα πάντα αρκεί να γίνει με το σωστό τρόπο και πως η μυθοπλασία είναι ο πιο ενδεδειγμένος τρόπος αλλά και αναγνωρίζοντας ότι ο ήρωάς του επιτελεί άλλον σκοπό σήμερα από εκείνον για τον οποίο δημιουργήθηκε,αφού η κοινωνία "από το εσείς κι εγώ – πέρασε στο εμείς όλοι", ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος δείχνει το σύγχρονο αντιρατσιστικό πρόσωπο που κάθε παιδί θα πρέπει να υιοθετήσει .

Πώς άλλωστε θα μπορούσε να είναι διαφορετικά όταν δικοί του αγαπημένοι του ήρωες είναι ο Μικρός Πρίγκιπας και ο Πήτερ Παν!!

Χαριτίνη Μαλισσόβα

Ο Βαγγέλης Ηλιόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε παιδαγωγικά και θεολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Από το 1984 εργάζεται ως εκπαιδευτικός στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση. Το 1995 εκδόθηκε το πρώτο βιβλίο του για παιδιά. Το 1997 κυκλοφόρησε ο Τριγωνοψαρούλης. Ακολούθησαν άλλα έξι βιβλία με περιπέτειες του Τριγωνοψαρούλη, ο οποίος έγινε ο πιο αγαπημένος σύγχρονος ήρωας της ελληνικής παιδικής λογοτεχνίας. Από το 1995 μέχρι σήμερα, ο συγγραφέας του έχει εκδώσει πάνω από 50 βιβλία για παιδιά και νέους, πολλά από τα οποία έχουν τιμηθεί με διακρίσεις, βραβεία και επαίνους (περιοδικό Διαβάζω, Γ.Λ.Σ., Ελληνικό Τμήμα ΙΒΒΥ). Συμμετέχει σε διεθνή φεστιβάλ λογοτεχνίας (Μπάνκια, Βερολίνο). Αναδεικνύεται στον πιο μεταφρασμένο συγγραφέα της γενιάς του με είκοσι τέσσερα βιβλία του ήδη μεταφρασμένα στο εξωτερικό (Ιταλία, Γερμανία, Ισπανία, Αγγλία, Κορέα, Μαλαισία, Σερβία, Κίνα, Τουρκία). Σημαντική στιγμή η έκδοση και των εφτά βιβλίων του Τριγωνοψαρούλη στην Κίνα. Είναι η πρώτη φορά που σειρά βιβλίων με έναν λογοτεχνικό ήρωα Έλληνα κυκλοφορούν στην Κίνα. Γράφει άρθρα σε περιοδικά, εφημερίδες και ιστότοπους για την προώθηση της φιλαναγνωσίας. Το Δεκέμβριο του13 κυκλοφόρησε η νέα περιπέτεια του Τριγωνοψαρούλη "Τριγωνοψαρούλη, μην εμπιστεύεσαι ποτέ..αχινό!".

 

                                                          Ιφιγένεια Τέκου
 

"Οφείλουμε να είμαστε αφυπνισμένοι και να αντιστεκόμαστε σε οτιδήποτε θίγει τη ζωή, την ευτυχία και την αξιοπρέπειά μας."

"Η Ιφιγένεια Τέκου μιλά στις Διαδρομές για το μυθιστόρημά της με τίτλο:"Μνήμες χαμένες στην άμμο",ένα βιβλίο με θέμα την ιστορία δύο κοριτσιών τα οποία χάνονται μετά τα "Σεπτεμβριανά" το '55,και απαντά σε ερωτήσεις που αφορούν  το μυθιστόρημά της και την αξία της ιστορικής μνήμης,την αδελφική αγάπη,τις ουσιαστικές σχέσεις των μελών μιας οικογένειας και την ανάγκη του ανθρώπου κάθε εποχής για  έρωτα και αισιοδοξία.

Σας καλωσορίζω στις "Διαδρομές" κυρία Τέκου.
"Μνήμες χαμένες στην άμμο",το πρώτο σας βιβλίο.Ποιες καταστάσεις και ποια πρόσωπα ήταν το κίνητρο για τη συγγραφή του βιβλίου;Ευχαριστώ κι εγώ για τη τιμή που μου κάνετε. Ολα ξεκίνησαν όταν άκουσα τη  γιαγιά Νίτσα να λέει «σκίστηκε η καρδιά μου γιαβρί μου όταν είδα πως χάσαμε τα πάντα». Με αυτό το πρώτο μου βιβλίο θεωρώ πως ικανοποιείται πρωτίστως μια εσωτερική ανάγκη να «εξομολογηθώ»  απ’τη δική μου σκοπιά (όπως διαμορφώθηκε μέσα από τις λιγοστές μα ουσιαστικές διηγήσεις της γιαγιάς μου, αλλά και την έρευνα που έκανα) τις ιστορίες ανθρώπων που βίωσαν φρικτές καταστάσεις, διατηρώντας ωστόσο αναλλοίωτη την αγάπη που έτρεφαν για τη γενέθλια πόλη τους.

Δεν σας πτόησε το γεγονός ότι με ιστορίες ανθρώπων από τις χαμένες πατρίδες έχουν ασχοληθεί και αρκετοί άλλοι συγγραφείς;Ποια νομίζετε ότι είναι τα στοιχεία που κάνουν τη δική σας ιστορία ξεχωριστή;Πράγματι υπάρχουν αρκετοί αξιόλογοι και καταξιωμένοι συγγραφείς που  έχουν καταπιαστεί με παρόμοια θέματα. Όσον αφορά στο δικό μου πόνημα,τοποθετείται χρονικά στο 1955 την περίοδο που η Πόλη έζησε τα λεγόμενα Σεπτεμβριανά. Απ’ότι ξέρω δεν έχει γραφτεί κάποιο άλλο μυθιστόρημα που να βασίζει την πλοκή του στα συγκεκριμένα επεισόδια κι αυτό με ώθησε να τα «διηγηθώ». Μοναδική επιθυμία μου ήταν να μάθει ο κόσμος τι συνέβη τότε στον Ελληνισμό της Πόλης, να αφουγκραστεί τα συναισθήματα των ηρώων, να νιώσει την πίκρα, την απόγνωση και τον αγώνα τους. Αν κάτι διαφοροποιεί τη δική μου ιστορία από τις άλλες είναι ο εγκιβωτισμός της δκής μου ψυχής μέσα σε κάθε λέξη και σε κάθε διάλογο. Αυτό το βιβλίο αποτελεί φόρο τιμής στη μακαρίτισσα τη γιαγιά μου, μια υπέροχη δυναμική γυναίκα που εκδιώχτηκε μαζί με την οικογένειά της από την Σμύρνη κι ύστερα από την Πόλη  και κατέληξε στα Τουρκοβούνια της Αττικής. Κι αυτή η ιστορία είναι ένα μέρος από τη δική της γλυκόπικρη ιστορία, μονάχα ένα μικρό μέρος όμως, καθώς εμπεριέχεται αρκετή μυθοπλασία.

Το δυνατό στοιχείο της γραφής σας, σε ό,τι αφορά τη μυθοπλασία, είναι ότι κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον του αναγνώστη,αφού σε κάθε σελίδα όλο και κάποια καινούργια εξέλιξη ή ανατροπή τον περιμένει..Η αλήθεια είναι πως έδωσα μεγάλη σημασία στην πλοκή. Στόχος μου ήταν να κρατήσω τον αναγνώστη μέχρι τη τελευταία σελίδα κι έτσι να προλάβω να τον κάνω κοινωνό των γεγονότων και των συναισθημάτων που κρύβονταν πίσω από την ιστορία.

Σε ό,τι αφορά τους διαλόγους,δυνατό σας στοιχείο,επίσης,κάποιες φορές αισθάνθηκα ότι αγγίζουν τη σύγχρονη εποχή κι όχι αυτή που περιγράφετε.Αυτό οφείλεται στη δική μου ενεργή συμμετοχή τη στιγμή που έγραφα. Ταυτίστηκα απόλυτα  με τους πρωταγωνιστές καθ’ όλη τη διάρκεια του ταξιδιού τους έτσι ώστε η διαδρομή τους έγινε τελικά και δική μου. Αυτή η αδυναμία μου να παραμείνω αποστασιοποιημένη ίσως και να αποτελεί την ίδια τη δύναμη του βιβλίου, δεν ξέρω.

Δίνετε αρκετά ιστορικά στοιχεία χωρίς να κουράζετε τον αναγνώστη.Τελικά ο έρωτας ή οι δεσμοί μεταξύ των ανθρώπων και των οικογενειών έχουν τον πρωτεύοντα ρόλο στο βιβλίο;Προσπάθησα να καταγράψω τα ιστορικά γεγονότα ξεκινώντας με τα Σεπτεμβριανά και φτάνοντας μέχρι τις απελάσεις όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικά και αμερόληπτα γινόταν, χωρίς να κουράσω και να βαρύνω τον αναγνώστη, που δεν επέλεξε ένα ιστορικό βιβλίο αλλά ένα μυθιστόρημα πλαισιωμένο από τα συμβάντα της εποχής. Θεωρώ πως το βιβλίο μου είναι ένας ύμνος στους ανθρώπινους δεσμούς όπως αυτοί διαμορφώνονται ανάμεσα στα μέλη μιας οικογένειας αλλά και ανάμεσα σε αγνώστους που όμως δέθηκαν με τα άρρηκτα δεσμά της φιλίας. Τονίζεται η αδελφική αγάπη που ξεπερνάει κάθε εμπόδιο, η ουσιαστική και υπέροχη φιλία που αναπτύσσεται ανάμεσα στην Άννα και την αρμένισσα Ελίζ,  η αγάπη και αφοσίωση στο μέρος που έζησαν και δημιούργησαν. Ο ρομαντικός έρωτας κατέχει μια ξεχωριστή θέση αναμφίβολα, όμως δεν επισκιάζει τα υπόλοιπα συναισθήματα και δεσμούς.Η κακοποίηση της μιας ηρωίδας -και μάλιστα από έναν άνθρωπο υπεράνω πάσης υποψίας-παίζει σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη της ιστορίας.
Ποια η θέση σας για την κακοποιημένη γυναίκα στη σύγχρονη εποχή;Δυστυχώς η κακοποίηση της γυναίκας είναι ένα υπαρκτό πρόβλημα, μια μάστιγα, ακόμα και στη σύγχρονη εποχή. Συμβαίνει σε οικογένειες κάθε φυλής, θρησκεύματος και σε όλα τα κοινωνικοοικονομικά στρώματα. Γυναίκες που ζούνε τον απόλυτο τρόμο και υποβάλλονται σε μια αδίστακτη και απάνθρωπη ενδοοικογενειακή (συνήθως) βία από τους πιο κοντινούς τους ανθρώπους. Η κλειτoριδεκτομή  που συναντάται κυρίως στην Αφρική, θεωρώ πως είναι η επιτομή της γυναικείας κακοποίησης. Ουρλιάξτε, αντισταθείτε, ζητείστε βοήθεια μα μην δέχεστε την κακοποίηση! Αυτή είναι η τρυφερή προτροπή μου σε αυτές τις γυναίκες.
Παρόλα τα δεινά που περνά η οικογένεια της Άννας και της Μαρίκας,δεν μπορώ να μην επισημάνω το στοιχείο της αισιοδοξίας που διαπνέει το βιβλίο.
Δική σας ανάγκη,στάση ζωής ή έτσι σας τη μετέφεραν;Η αισιοδοξία που σκόπιμα διαπνέει όλο το βιβλίο, αποτελεί  για μένα στάση ζωής όσο και μια βαθιά  πιεστική ανάγκη να δώσω το δικό μου ευχάριστο τέλος σε μια ιστορία που οι ήρωές της πέρασαν δια πυρός και σιδήρου. Μέσα απ’ τη μυθοπλαστική λύτρωσή τους, δίνεται μια «επίπλαστη» δεύτερη ευκαιρία και σε όλους εκείνους που έζησαν τα γεγονότα και βασανίζονται μέχρι σήμερα από επώδυνες μνήμες. Επιπροσθέτως, κι αυτό το λέω σαν αναγνώστρια, νομίζω πως οι δύσκολες εποχές που διανύουμε ουρλιάζουν για  ένα χάπι έντ έστω κι αν είναι φανταστικό. Εγώ τουλάχιστον έτσι νιώθω.
Αφού σας ευχαριστήσω για τη συνομιλία μας θα ήθελα να μας πείτε:είναι η λήθη της πολιτικής αλλά και της οικογενειακής ιστορίας μας σημαντική για την ισορροπημένη
πορεία μας στη ζωή;Αν με ρωτάτε αν πρέπει να υποβάλουμε τον εαυτό μας σε μια επιλεκτική αμνησία προκειμένου να  διατηρήσουμε μια πλασματική ισορροπία στη ζωή μας, θα έλεγα πως όχι, δεν πρέπει!  Η λήθη όσο ανακουφιστική κι αν φαντάζει, τα αποτελέσματά της είναι πρόσκαιρα και ψευδή! Οφείλουμε να είμαστε αφυπνισμένοι και να αντιστεκόμαστε σε οτιδήποτε θίγει τη ζωή, την ευτυχία και την αξιοπρέπειά μας. Η μνήμη είναι σύμμαχος. Μας οδηγεί σε καλύτερες επιλογές και σε μια αναγκαία αυτοσυντήρηση. Είναι η καταγραφή και η αναγνώριση της ίδιας της ζωής μας! Σβήνοντάς την, τι πραγματικά μας απομένει;
Σας ευχαριστώ κι εγώ για τις υπέροχες ερωτήσεις σας καθώς και για το σεβασμό που δείξατε στο βιβλίο μου.

 

 

Μνήμες  χαμένες στην άμμο,Ιφιγένεια –Ειρήνη Τέκου,εκδ.Κέδρος.

 

Το μοιραίο  απόγευμα της 6ης Σεπτεμβρίου του ΄55 , τα επεισόδια εναντίον των Ελλήνων της Κωνσταντινούπολης  γίνονται αιτία να χωρίσουν οι δυο αγαπημένες αδελφές και ηρωίδες του βιβλίου με την Αννα να  βρίσκεται στην Αθήνα,χωρίς μνήμη,και τη Μαρίκα να παντρεύεται για να σώσει την οικογένειά της έναν φαινομενικά εξαιρετικό σύζυγο.

 Με ανατροπές,απώλειες ,με  τον  έρωτα  και την αγάπη να δεσπόζουν 

στις  ζωή των δυο κοριτσιών στις 300 και πλέον σελίδες  του βιβλίου ,με περιγραφές γεμάτες ένταση και με αφηγηματικό ρυθμό που καθηλώνει η  συγγραφέας δίνει ιστορικά και ηθογραφικά στοιχεία της εποχής πλέκοντας ένα  άκρως ενδιαφέρον  μυθιστόρημα από την αρχή ως το τέλος.

Αποτίοντας φόρο τιμής στη γιαγιά της που εκδιώχθηκε αρχικά από τη Σμύρνη κι έπειτα από την Πόλη,πραγματοποιεί την επιθυμία της να μάθει ο κόσμος τι πραγματικά συνέβη  στην περίοδο των Σεπτεμβριανών και να αφουγκραστεί  τα συναισθήματα των ηρώων του μυθιστορήματός της.

Με δυνατούς διαλόγους-ίσως αρκετά σύχγρονους κάποιες φορές - και με διάχυτο το σεβασμό της στα πρόσωπα και στα γεγονότα η Ιφιγένεια Τέκου κάνει ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον ξεκίνημα στο χώρο της λογοτεχνίας.

Το βιβλίο της,ρεαλιστικό και συνάμα αισιόδοξο με τη μνήμη σύμμαχο  "ώστε να οδηγούμαστε

σε καλύτερες επιλογές" αφού :"οφείλουμε να είμαστε αφυπνισμένοι και να αντιστεκόμαστε σε οτιδήποτε θίγει τη ζωή, την ευτυχία και την αξιοπρέπειά μας."

Χαριτίνη Μαλισσόβα

4/9/14

Η Ιφιγένεια-Ειρήνη Τέκου γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε γαλλική φιλολογία στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας και έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στη διοίκηση επιχειρήσεων. Έχει εργαστεί σε πολυεθνικές εταιρίες ως διοικητική υπάλληλος, ενώ παράλληλα παραδίδει ιδιαίτερα μαθήματα σε παιδιά.Οι "Μνήμες χαμένες στην άμμο",από τις εκδόσεις Κέδρος,είναι το πρώτο της μυθιστόρημα.