Νίκος Σιδέρης:Η εγγραφή στο σχολείο ισοδυναμεί με σύναψη συμβολαίου"

                  Νίκος Σιδέρης

          "Η εγγραφή στο σχολείο 

ισοδυναμεί με σύναψη συμβολαίου"

Ξαφνικά,τον περασμένο Μάιο,δημιουργήθηκε σάλος στα μέσα μαζικής επικοινωνίας και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.Αιτία και αφορμή στάθηκαν οι δηλώσεις του Υπουργού Παιδείας,κ.Φίλη,περί "βασιλόπουλων και πριγκιπισσών".

Πόσοι,όμως,γνωρίζουμε τι ακριβώς σημαίνει το περίφημο Συμβόλαιο Τιμής για το οποίο έγινε τόσος λόγος και στάθηκε αιτία για έριδες και διαδικτυακά τρολαρίσματα;

Πόσοι γνωρίζουν ποιοι ήταν οι εμπνευστές της συγκεκριμένης πρότασης προς το Υπουργείο Παιδείας και τι σε τι θεωρούν και τεκμηριώνουν ότι θα βοηθούσε τους μαθητές,τους διδάσκοντες αλλά και τους γονείς;

Η συζήτησή μας με τον πλέον αρμόδιο,τον κ.Νίκο Σιδέρη, έρχεται λίγο μετά από την έναρξη του σχολικού έτους,αφού έχουν κοπάσει οι αντιδράσεις και η εφαρμογή του Συμβολαίου δείχνει να έχει παγώσει,ενώ  στα σχολεία δεν έχει έρθει ανάλογη εγκύκλιος που να το υπαγορεύει.

        

Πώς ξεκίνησε η συζήτηση για το Συμβόλαιο Τιμής; Ποια είναι η δική σας ανάμιξη σ’ αυτό;

Εν αρχή υπήρξε η ενασχόλησή μου μ’ έναν γρίφο. Συγκεκριμένα, αναλύοντας το bullying, διαπίστωσα ότι βασίζεται στη φαντασιακή αίγλη και σαγήνη του κακού –στο ότι οι κακοποιές πράξεις σαγηνεύουν τις ψυχές των παιδιών:επιτιθέμενοι, «θεατές», αλλά και τα ίδια τα θύματα αισθάνονται δέος και σαγήνη απέναντι στην απόλαυση της βίας που ασκείται στον πιο αδύναμο (αυτό σημαίνει «bullying»), για λόγους ψυχολογικούς και πολιτισμικούς.

Η αποδόμηση αυτής της φαντασιακής αίγλης απαιτεί να δημιουργηθεί ένα νέα πολιτισμικό και ψυχολογικό περιβάλλον, όπου τα άνθη του κακού θα ασφυκτιούν επειδή δεν θα βρίσκουν τη ναρκισσιστική τροφοδοσία που τα κάνει σήμερα να υπερτρέφονται. 

Η καλλιέργεια ενός τέτοιου περιβάλλοντος απαιτεί ρητή επαναθεμελίωση των σχέσεων ανάμεσα στο παιδί, το σχολείο και την οικογένεια. Πρότεινα λοιπόν το 2015 ένα πλαίσιο απλών και ξεκάθαρων δεσμεύσεων που να ρυθμίζουν αυτές τις σχέσεις:

​

" Θα μπορούσε λοιπόν να θεσπισθεί ως «προαιρετικά υποχρεωτικό» (όπως η ψήφος στις εκλογές...) το ακόλουθο Συμβόλαιο Τιμής: Κατά την έναρξη του σχολικού έτους, οι γονείς ή κηδεμόνες για παιδιά Α' έως Γ' Δημοτικού και, στη συνέχεια, τα ίδια τα παιδιά («Τώρα που μεγάλωσες...») καλούνται να υπογράψουν ένα συμβόλαιο σαν το ακόλουθο:«Δίνω τον λόγο της τιμής μου και υπόσχομαι ότι θα σέβομαι το σχολείο, τους δασκάλους και τους συμμαθητές μου, θα φέρομαι ιπποτικά σε όλους και ιδιαίτερα στους πιο αδύναμους, δεν θα επιτεθώ ποτέ σε αδύναμο αλλά θα τον υπερασπίσω από επιθέσεις. Θα θεωρώ σωστή μόνο την άμιλλα για τη διάκριση στη μάθηση, στον αθλητισμό, την καλή συμπεριφορά και τα καλά έργα. Δεν θα κάνω ποτέ στον άλλον ό,τι δεν θέλω να κάνουν σε μένα. Και θα θεωρώ ντροπή κάθε παράβαση αυτής της υπόσχεσης που ελεύθερα δίνω σήμερα».Μια τέτοια δέσμευση του υποκειμένου που δίνει τον λόγο του μπορεί να έχει καταλυτικές συνέπειες στην ψυχική του συγκρότηση, ιδιαίτερα αν συνοδευτεί σε βάθος χρόνου από δουλειά των ενηλίκων με το παιδί πάνω σ' αυτή τη βάση."

 

 Γιατί κρίθηκε σκόπιμη η έγγραφη και ενυπόγραφη διατύπωση των αρχών σε ένα κείμενο-συμβόλαιο; Τι διασφαλίζει και ποιο κενό έρχεται να καλύψει στις σχολικές κοινότητες;

 

Η εγγραφή στο σχολείο ισοδυναμεί με σύναψη συμβολαίου: Η οικογένεια εμπιστεύεται το παιδί της στους παιδαγωγούς αναλαμβάνοντας την υποχρέωση να συνεργάζεται με το σχολείο. Μέρος του συμβολαίου, ωστόσο, "εξυπονοείται". "Σιωπηρή ασάφεια", που ενίοτε οδηγεί σε πράξεις συμπτωματικές. Παράδειγμα: Γονιός επιτίθεται λεκτικά ή σωματικά στον εκπαιδευτικό θεωρώντας ότι δεν εκπλήρωσε κάποιους  "σιωπηρούς" όρους και (πρόσφατο παράδειγμα) βάζει κακούς βαθμούς στο παιδί του... Παράλληλα, συνάπτεται μεταξύ των γονέων και του σχολείου, χωρίς απτή συμμετοχή του παιδιού. Τουτέστιν, πάλι σιωπηρά, στο παιδί αποδίδεται ένα ιδιότυπο "καθολικό ακαταλόγιστο" ακόμη και σε σημεία που δύναται και να κατανοήσει και να τηρήσει (π.χ. να μην κάνει στον άλλον ό,τι δεν θέλει να κάνουν σ' αυτό). Δηλαδή, θεωρείται "οιονεί αντικείμενο διαχείρισης" ("πελάτης", όπως ελέχθη...).

Προσυπογράφοντας τους συγκεκριμένους όρους του παιδαγωγικού Συμβολαίου Τιμής, το παιδί αντί για "αντικείμενο διαχείρισης" καθίσταται υποκείμενο λόγου: Με επίγνωση της προσωπικής του αξιοπρέπειας (αυτό σημαίνει "τιμή"), ικανό να έχει δικαιώματα και να αναλαμβάνει υποχρεώσεις που δεν του επιβάλλονται έξωθεν και άνωθεν (διατάξεις και κανονισμοί). Αυτό συμβάλλει καθοριστικά στην ψυχική του συγκρότηση και στην κοινωνικοποίησή του. Ταυτόχρονα, το Συμβόλαιο Τιμής αντιπαλεύει την απαξίωση της παράστασης της παιδείας και τον εκτροχιασμό κάποιων συμπεριφορών (π.χ. βία, bullying, επιθετικότητα…). Διατυπώνει μια συνεκτική πλατφόρμα, μια δέσμη αρχών και ιδεών, ώστε σχολείο, οικογένεια και κοινωνία να εναρμονίζονται παιδαγωγικά σε μια κοινή βάση. Έτσι, λειτουργεί και σαν άτυπη "σχολή γονέων", με ευεργετικά αποτελέσματα ακόμη και σε συνθήκες όπου συστηματικές τέτοιες σχολές δεν είναι διαθέσιμες. 

 

 

 "Το παιδί καθενός είναι μοναδικό και ξεχωριστό για τον ίδιο. Ωστόσο, είναι παιδί ανθρώπων όπως κάθε παιδί ανθρώπων. Διαφορετικό, αλλά ίσο με τα άλλα και όχι πριγκίπισσα ή βασιλόπουλο" σημειώνει η πρώτη αρχή, η οποία και  προκάλεσε  αντιδράσεις για τη χρήση των λέξεων "πριγκίπισσα" και "βασιλόπουλο".

Έφταιξε το timing ή κάτι άλλο; Γιατί δημιουργήθηκε τόσος θόρυβος;

 

Το 2012, στο βιβλίο μου «Μιλώ για την κρίση με το παιδί» συνόψισα τα πορίσματά μου σχετικά με τον κυρίαρχο τρόπο ανατροφής των παιδιών μας ως εξής:Το «παιδί υπερ-νάρκισσος» συγκροτείται ως αντικείμενο μεγαλομανιακών επενδύσεων και προβολών, που συνοψίζονται στη φαντασίωση «Ό,τι ήμουν εγώ και ό,τι δεν ήμουν εγώ, θα είσαι εσύ στον κύβο». Φαντασίωση στην αφετηρία της γονεϊκή, αλλά μετακινούμενη στο παιδί, με προφανή αποτελέσματα. Τώρα, αυτές οι φαντασιώσεις απειλούνται, ακρωτηριάζονται ή και ολωσδιόλου καταρρέουν. Μέσα από τα ερείπιά τους αναφύεται, κακόδεχτη και ενοχοποιημένη ταυτόχρονα αρνητικότητα, το «παιδί-χωρίς-ναρκισσιστικές-υπερπροσδοκίες». Το παιδί, το οποίο, αντί για «πριγκίπισσα» και «βασιλόπουλο» που «γ…ν και δέρνουν», φαίνεται να ξεπέφτει στην κατηγορία των κοινών θνητών, για τους οποίους μάλιστα η πατρίδα τους δεν μπορεί να εξασφαλίσει μια θέση στον ήλιο: Δηλαδή, στη συγκεκριμένη συνάφεια, το παιδί ως αντικείμενο πένθους. 

 

Προφανώς, μια τέτοια περιεκτική διατύπωση επιβάλλει να διατηρούνται και ορισμένες εύλογες επιφυλάξεις ως προς την ακρίβειά της. Όσες τέτοιες επιφυλάξεις έτρεφα, ωστόσο, διαλύθηκαν ακριβώς από τη φύση των εν λόγω αντιδράσεων. Οι οποίες αναβλύζουν από μια κοινή δεξαμενή παθών, που ισοδυναμούν με πρόσδεση σε φαντασιώσεις (σε έναν «πειραγμένο» κόσμο) και άρνηση του πένθους της ναρκισσιστικής παντοδυναμίας. Και έχουν τρεις όψεις: ακρισία, ανοησία, δόλος. Επιβεβαιώνοντας ότι η εν λόγω διατύπωση χτύπησε εκεί που πονά: στη νοσηρή μυθολογία που κατέφαγε την Ελλάδα της εικονικής ευμάρειας, στον πυρήνα των «ψωνισμένων» φαντασιώσεών της.

​Συνιστάται στους γονείς να ανατρέφουν τα παιδιά τους έχοντας επίγνωση του ότι: "Το παιδί καθενός είναι μοναδικό και ξεχωριστό για τον ίδιο. Ωστόσο, είναι ένα παιδί ανθρώπων όπως κάθε παιδί ανθρώπων: Διαφορετικό αλλά ίσο με τα άλλα, και όχι πριγκίπισσα ή βασιλόπουλο." Κάποιοι είδαν εδώ ότι απαγορεύονται οι λέξεις «πριγκίπισσα» και «βασιλόπουλο». Ερώτηση κρίσεως (τη δανείζομαι από τον Τάκη Ψαρίδη στο facebook): Αν σου βάλουν έκθεση με αυτό το θέμα και απαντήσεις "Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει οι γονείς να λένε ποτέ το παιδί τους πριγκίπισσα ή βασιλόπουλο", τι βαθμό και σχόλιο θα περίμενες;  

Εμφανώς, μια τέτοια παρανάγνωση μιλά για την προκατάληψη και/ή σκοπιμότητα εκείνου που είδε τέτοιες ανύπαρκτες απαγορεύσεις. Αυτό που πράγματι προτείνεται είναι η σαφής διάκριση ανάμεσα στη συναισθηματικά και φαντασιωσικά φορτισμένη σχέση των γονιών με "His Majestythe baby" (Φρόυντ), όπου και η κουκουβάγια μπορεί να προσφωνεί το παιδί της όπως θέλει, από τη μία, και στην επίγνωση της διαπροσωπικής και κοινωνικής πραγματικότητας, από την άλλη. Δηλαδή, συνιστάται (και πέραν της σύστασης, ουδέν) στους γονείς και σε κάθε εμπλεκόμενο στην ανατροφή του να μην τροφοδοτούν στο παιδί ναρκισσιστικές φαντασιώσεις παντοδυναμίας, εγωκεντρικές συμπεριφορές και καταφρονητικές στάσεις απέναντι στ’ άλλα παιδιά (αυτό δηλούν εδώ οι όροι "πριγκίπισσα" και "βασιλόπουλο"). Διαφωνεί κανείς με κάτι τέτοιο; 

Αντιδράσεις υπήρξαν και για άλλα σημεία του "συμβολαίου τιμής". Αυτό επιβάλλει την αναθεώρηση  και την  επαναδιατύπωση κάποιων "αρχών";

 

Οι αρχές και οι λέξεις που χρησιμοποιούνται έχουν αποτελέσει αντικείμενο προσεκτικού στοχασμού και λεπτομερούς επεξεργασίας. Φυσικά, δεν διεκδικώ το αλάθητο. Ωστόσο, αυτή τη στιγμή δεν βλέπω απολύτως καμία αρχή που να μπορεί να αμφισβητηθεί από οποιονδήποτε εχέφρονα και καλόπιστο άνθρωπο. Και καμία λέξη που να είναι ανακριβής ή άστοχη. 

Όσοι αποφεύγουν τις ακριβείς λέξεις παραμένουν υπόδουλοι σε μια πραγματικότητα την οποία είτε την τρέμουν κι αρνούνται να την αντικρίσουν, είτε πολεμούν να την εξορκίσουν με μασκαρέματα και φτιασίδια. Χωρίς τις λέξεις ο λόγος εκπίπτει. Και χωρίς τον λόγο τα πράγματα γκρεμίζονται και σε πλακώνουν.

​Είναι προτιμότερο λοιπόν, όσοι καλόπιστα σκανδαλίζονται να αντιληφθούν τα προφανή: Ό,τι είναι ευχάριστο και ανώδυνο δεν είναι απαραίτητα και καλό, ιδίως σε μία προβληματική κατάσταση. Και ό,τι πονάει επειδή αποδομεί ηδονικές αυταπάτες δεν είναι κακό, αλλά αναγκαίο. ​Όσοι πάλι δήθεν «σκανδαλίζονται» κακόπιστα και δόλια, ας κοιταχτούν στον καθρέφτη, αν ακόμη σώζεται κάτι από την όρασή τους. Εκεί θα δουν το εξής: Δεν καλούμαι να δώσω λόγο για τις αποδιδόμενες σε μένα φαντασιώσεις κάποιων, ούτε για την ενόχληση που αισθάνθηκαν όταν οι φαντασιώσεις τους κατονομάστηκαν με τ' όνομά τους. Οι ενεχόμενοι, ωστόσο, θα βοηθούσαν και τον εαυτό τους και τα παιδιά αν προβληματίζονταν για την παρανάγνωση στην οποία υπέπεσαν (οι εύπιστοι καλόπιστοι)  ̶  ή για τη ζημιά που προκαλεί στην παιδεία και στα παιδιά η ιδιοτέλειά τους (όσοι με μικροκομματικό δόλο άρχισαν αυτές τις προπαγανδιστικές μικρότητες).​

 

Στο σχολείο δεν είδαμε κάποια σχετική (με το συμβόλαιο τιμής)εγκύκλιο.

Έχει παγώσει το θέμα ή θα δοθεί  στη διάρκεια της σχολικού έτους;

Εγώ μπορώ να μιλήσω μόνο σε σχέση με όσα εισηγήθηκε η Επιτροπή Εθνικού Διαλόγου για την Παιδεία στο Υπουργείο. 

Ως προς το πώς θα αξιοποιήσει αυτές τις εισηγήσεις το υπουργείο, δεν είμαι αρμόδιος για να μιλήσω.

 Από τη θέση του ψυχιάτρου ποιες αρχές θεωρείτε ότι πρέπει να διέπουν τα σχολεία (ώστε να διυκολύνεται και η εύρυθμη λειτουργία);

 

Κοινή αγάπη για τη γνώση, αμοιβαίος σεβασμός και έλλογοι κανόνες. Αυτές ακριβώς μεταγράφονται σε άμεσα εφαρμόσιμες ενέργειες τόσο στο Συμβόλαιο Τιμής όσο και στο σύνολο των προτάσεων που υποβλήθηκαν στον υπουργό Παιδείας. 

 

 

* Ο Νίκος Σιδέρης (www.siderman.gr) είναι ψυχίατρος, ψυχαναλυτής και συγγραφέας

 

Προτάσεις για καλοκαιρινά και διαχρονικά αναγνώσματα

Περί λογοτεχνών,συγγραφέων και καλοκαιρινών αναγνωσμάτων….

«Η λογοτεχνία είναι η απόδειξη πως η ζωή δεν είναι αρκετή»,είπε ο Φερνάντο Πεσσόα,ενώ ο Ρολάν Μπάρθς είπε ότι «η λογοτεχνία είναι η ερώτηση μείον η απάντηση».Το ερώτημα ,βέβαια, που συχνά πρέπει να απασχολεί όσους διαβάζουμε είναι αν όλα τα βιβλία είναι και λογοτεχνία.

Φυσικά και δεν είναι όλοι οι συγγραφείς λογοτέχνες(κατά τη δική μου άποψη).Αυτό σημαίνει πως οι συγγραφείς του ενός –και συνήθως αυτοβιογραφικού-βιβλίου δεν είναι και  λογοτέχνες.

Και τότε,ποια βιβλία να διαβάζουμε;Με ποια κριτήρια  να επιλέγουμε τα αναγνώσματά  που εκτός από συντροφιά θα πάνε και τη σκέψη μας μπροστά;

Τσεκάροντας τις λίστες των ευπωλήτων στις κυριακάτικες εφημερίδες ο αναγνώστης μπορεί να αποκομμίσει λάθος συμπέρασμα σχετικά με ποιο βιβλίο θα αγοράσει,γιατί πολύ απλά παρασύρεται και διαβάζει δυο τρεις συγγραφείς που παίζουν ψηλά.

Θεωρώ ότι και στο βιβλίο συμβαίνει κάτι ανάλογο με την τηλεόραση:το ίδιο κοινό που παρακολουθεί επισταμένα «εύκολες» εκπομπές θα επιλέξει και «εύπεπτα» αναγνώσματα.

Στο χέρι μας είναι να ερευνήσουμε-το διαδίκτυο προσφέρει τεράστιο υλικό- και να ξεφύγουμε από τα τετριμμένα "ευκολάκια" χωρίς αυτό να σημαίνει ότι θα παρακάμψουμε την αναγνωστική μας απόλαυση-πρωταρχικό ζητούμενο .

Ως καλοκαιρινά -ή μη –αναγνώσματα τα βιβλία είναι έτοιμα να μας δώσουν κίνητρο να εμπλουτίσουμε τις γνώσεις αλλά και ολόκληρη την προσωπικότητά μας.

Καλοκαίρι ,λοιπόν, και για τους  φανατικούς αναγνώστες  διάβασα και επέλεξα τα βιβλία ελληνικής και μεταφρασμένης λογοτεχνίας που προτείνω σήμερα,μαζί με όσα βιβλία παρουσιάστηκαν και μέσω  των πρόσφατων συνεντεύξεων από τους ίδιους τους δημιουργούς τους.

Πάντα με την ευχή οι προτάσεις αυτές να αποτελέσουν κίνητρο ώστε να βρει ο καθένας τα δικά του βιβλία που θα τον απορροφήσουν οι σελίδες τους  και θα του χαρίσουν στιγμές αναγνωστικής απόλαυσης,χαλάρωσης (ή και έντασης )και μετά το τέλος της ανάγνωσης θα θέλει να το προτείνει και στους άλλους.

Καλό καλοκαίρι!!

Χαριτίνη Μαλισσόβα

Προτάσεις για καλοκαιρινά και διαχρονικά αναγνώσματα.

1)Το βραβευμένο από τον Αναγνώστη και από την Κλεψύδρα και αξιόλογο μυθιστόρημα του Ηλία Μαγκλίνη ( Μεταίχμιο ), «Πρωινή Γαλήνη» ,η ιστορία ενός νέου ανθρώπου και του ονείρου να ξεπεράσει τον εαυτό του, να ανοίξει τους ορίζοντές του, να πετάξει ψηλά μήπως και βρει τον βαθύτερο εαυτό του. Μια ιστορία έρωτα, ονείρων, απώλειας και περιπλάνησης στον χρόνο και τον χώρο, από τη Μακεδονία έως το Τέξας και από την Αθήνα έως την Άπω Ανατολή, γεμάτη σύννεφα και ωκεανούς.Η Πρωινή γαλήνη είναι, τέλος, μια ιστορία ανεκπλήρωτων στόχων και ανολοκλήρωτων πόθων σε μια Ελλάδα που στροβιλίζεται στα απόνερα του Εμφυλίου και στη δίνη ενός ξεχασμένου, άγνωστου πολέμου στην άλλη άκρη του πλανήτη.

2)Τίποτα δεν χαρίζεται ,Μάρω Δούκα,εκδ.Πατάκη.

Το «Τίποτα δεν χαρίζεται» της Μάρως Δούκα είναι ένα διαφορετικό βιβλίο. Μια κατάθεση σκέψεων και μια εξομολόγηση για πρόσωπα που έπαιξαν καίριο ρόλο στη ζωή της –ακόμα και αν δεν τους συνάντησε ποτέ- , τον Μανόλη Αναγνωστάκη, τον Γεώργιο Μ. Βιζυηνό, τον Γιάννη Ρίτσο, τον Αλέξανδρο Κοτζιά, τον Στρατή Τσίρκα, τον Βασίλη Βασιλικό και τον Τάσο Λειβαδίτη. Μια χειρονομία προς τα παιδιά σήμερα, στα οποία απευθύνεται μέσα από κείμενα για τον Γιάννη Τσαρούχη, τον Διονύσιο Σολωμό, τον Κώστα Ταχτσή, τον Στρατή Τσίρκα πάλι, τη Διδώ Σωτηρίου, τον Παύλο Ζάννα, τον Μ. Καραγάτση, τον Γιάννη Κοντό, τον Αντρέα Φραγκιά, τον Μάνο Χατζιδάκι, τον Γιώργο Ιωάννου. Και μια απάντηση στο αιώνιο ερώτημα: Γιατί διαβάζουμε λογοτεχνία;

3)Το Κρυφό ημερολόγιο του Χίτλερ,του Χάρη Βλαβιανού,εκδ.Πατάκη. 

Ο Χάρης Βλαβιανός ανασυνθέτει την περίοδο του εγκλεισμού του Χίτλερ στη φυλακή και μας παραδίδει ένα φανταστικό ημερολόγιο, Το «Κρυφό Ημερολόγιο του Χίτλερ», με την ακρίβεια του ιστορικού και τη διορατικότητα του συγγραφέα.Το βιβλίο είναι προϊόν εξαντλητικής έρευνας και πολύχρονης μελέτης, στην ουσία ένα ψυχογράφημα του δικτάτορα που φτάνει στα χέρια μας ακριβώς την εποχή κατά την οποία η συζήτηση για την ελεύθερη έκδοση του έργου του ο «Αγών μου» βρίσκεται στο ζενίθ της επικαιρότητας.

4))Ο «Υπουργός νύχτας»του Κ.Σκαμπαρδώνη ,εκδ.Πατάκη 

.Ένας μοναχικός τυχοδιώκτης-χαρτοπαίκτης αναρριχάται σε μια κοινωνία διαλυμένων θεσμών, προσωπείων, συμβατικότητας, κλισέ αντιλήψεων και ψεύδους. Γίνεται καταρχήν καθωσπρέπει επαγγελματίας, ιδιοκτήτης γραφείου τελετών, και με αυτή τη βιτρίνα μπλέκει στον βαθύ υπόκοσμο. Αναλαμβάνει αρχηγός συμμορίας που ελέγχει όλες σχεδόν τις νυχτερινές, σκοτεινές συναλλαγές -τράφικινγκ, ναρκωτικά, τοκογλυφία, πορνεία, αρχαιοκαπηλία- και παίρνει τον τίτλο "υπουργός νύχτας". Αποκεί διεισδύει στη μολυσμένη πολιτική τάξη και ανελίσσεται ραγδαία, γίνεται ένα από τα κορυφαία στελέχη της κυβέρνησης.

5)Σφαιρικά Κάτοπτρα και επίπεδοι φόνοι,Τεύκρος Μιχαηλίδης,εκδ.Πόλις

Μέσα από την αφήγηση της γοητευτικής δόνας Εστεφάνα,δια της εξαίρετης γραφής του κ.Μιχαηλίδη, το βιβλίο μάς ταξιδεύει στην Κύπρο των Σταυροφόρων, μας ξεναγεί στις μεσαιωνικές ιατρικές συνταγές και μελετά μαζί μας σπάνια αραβικά χειρόγραφα που περιέχουν λύσεις σε δύσκολα μαθηματικά προβλήματα. Κι ύστερα, μερικούς αιώνες αργότερα, με καινούργια συντροφιά, μας οδηγεί ξανά στον ίδιο χώρο για ν' αντιμετωπίσουμε ένα νέο μυστήριο, του οποίου η λύση κρύβεται στο ίδιο παλιό χειρόγραφο. Φτάνει να μπορέσουμε να το διαβάσουμε σωστά...

6)Η ιστορία της Σ,της Χρύσας Φάντη,εκδ.Γαβριηλίδη

Η τραυματισμένη παιδική ηλικία, η παρουσία-απουσία της μητέρας και τα προαιώνια αρχέτυπα, το τραγικό και το ιλαρό στον χώρο των αστών και των εξεγερμένων. Φέτες ζωής με μοτίβο την Κόλαση του Δάντη και τους Ψαλμούς του Δαβίδ, τον Κάφκα και τον Χούλιο Κορτάσαρ, την Ελφρίντε Γέλινεκ και την Τζέννυ ΄Ερπενμπεκ, τον Ηλία Βενέζη και τη Μαργαρίτα Καραπάνου. Ύφος μοντέρνου μπαρόκ, γλώσσα ασθμαίνουσα που ενίοτε προσεγγίζει το κόμικ. Διαλεκτικός μονόλογος ή αφήγηση με μορφή ερωταποκρίσεων; Παιχνίδι μνήμης και επινόησης ή τοιχογραφία εποχής με θραύσματα φάρσας; Θα βρεθεί τελικά ο κρίκος; 

7)Λέγε με Καϊρα,Δημήτρης Στεφανάκης,εκδ.Ψυχογιός

Ένας ολόκληρος κόσμος ξετυλίγεται μπροστά στα μάτια του αναγνώστη διά χειρός Δημήτρη Στεφανάκη στη νέα εμπλουτισμένη έκδοση του βιβλίου του «Λέγε με Καϊρα». Χωρίζοντάς το σε ενότητες, που καθεμιά τους έχει διαφορετική θεματική, και με κεφάλαια μικρής έκτασης ο συγγραφέας στήνει επιτυχώς το «μαγικό» σκηνικό της παιδικής ηλικίας κατά τις δεκαετίες του ’60 και του ’70. Με σύμμαχο τις πέντε αισθήσεις και τον αθώο, άμεσο και απονήρευτο λόγο ενός παιδιού, αφηγείται τις αναμνήσεις του παιδικού κόσμου του αφηγητή μετουσιώνοντάς τες σε εικόνες. Ο αναγνώστης συχνά έχει την αίσθηση ότι παρακολουθεί ταινία ή χαζεύει φωτογραφικά ενσταντανέ ενός αγνώριστου πλέον τοπίου, που εκπέμπει νοσταλγία, αθωότητα, ανεμελιά, ενός τοπίου που τα συστατικά του στοιχεία τα πήρε μαζί του ο χρόνος. Αγαπημένοι άνθρωποι, κτίσματα, τόποι, καταστάσεις, όλα έχουν χαθεί ανεπιστρεπτί. 

8))Ο βιογράφος,Ελεάννα Βλαστού,εκδ.Πόλις

Ο βιογράφος ακούει, αναγκαστικά, τις κοινοτοπίες που λέγονται, κρίνοντας και κατακρίνοντας τα λόγια και τη νοοτροπία των συνομιλητών του, ανυποψίαστος για τις εκπλήξεις που του επιφυλάσσει η συζήτηση.Μια νουβέλα για τη μεταπολεμική και τη μεταπολιτευτική ελληνική κοινωνία, γι’ αυτούς που επιβίωσαν και αυτούς που κυριάρχησαν, με τις ικανότητες, τον κυνισμό και τις συναλλαγές τους, προσωπικές και οικονομικές, δοσμένη με αμεσότητα, χιούμορ και κριτική ματιά.

9)Άγριες Θάλαςςες,Τέσσυ Μπάιλα,εκδ.Ψυχογιός. 

Μνήμες και βοές μέσα στον χρόνο αλλά και η ζωή αυτών των ανθρώπων, πλούσια σε ιδανικά, σε όνειρα, σε έρωτες και πάθη. Ζωή μοιρασμένη σε επεισόδια που θα αδυνατούσε να συλλάβει και η πιο τολμηρή φαντασία.Μια μυθιστορηματική μαρτυρία για τότε που οι ψυχές ήταν φτιαγμένες από ακριβό μέταλλο∙ τότε που την Ιστορία την έγραφαν οι απλοί άνθρωποι.

10)Το άλλο μου ολόκληρο,της Τασούλας Επτακοίλη,εκδ.Πατάκη

Η Τασούλα Επτακοίλη δημοσιογράφος, κρατά ένα σπαρακτικό επιστολικό ημερολόγιο που απευθύνει στο «άλλο της ολόκληρο», στον σύντρο φό της, τον άνθρωπό της που χάθηκε ξαφνικά και επώδυνα τον Οκτώβριο του 2014.Καταφέρνει με μοναδική ευθύτητα, με επώδυνη μαεστρία να φτιάξει ένα μεγάλο ψηφιδωτό γεμάτο χαρούμενες λεπτομέρειες. Η οικιακή ζωή, το χρώμα του ουρανού, οι κοινές εμπειρίες, τα γατάκια του σπιτιού. Το ζωντανό χρώμα των ιστοριών εναλλάσσεται με την βαθιά πηχτή πινελιά των σκούρων ημερών της μοναξιάς. Τα καταφέρνει με ένα τρόπο μοναδικό και δε θλίβει τον αναγνώστη. Τον λυτρώνει βάζοντας στο σημειωματάριό της, στο βιβλίο της εικόνες και αισθήματα ανομολόγητα.

11)Γκουανό,Γιώργος Γκόζης,εκδ.Πόλις. 

Ο Γ. Γκόζης, στο τρίτο του αυτό βιβλίο, δεν συνθέτει μια νουβέλα, ούτε παραθέτει πέντε διηγήματα. Θα λέγαμε μάλλον πως αφηγείται την ίδια ιστορία δίνοντας διαδοχικά τη σκυτάλη σε πέντε πρόσωπα – ένα σπονδυλωτό αφήγημα, στο μήκος εκτενούς διηγήματος. Ο Γκόζης συνθέτει πειστικά πέντε διακριτές φωνές. Εξίσου καλά αναπαράγει την αναπνοή του καθημερινού, λαϊκού, λόγου –παρά τα όποια κλισέ, τα οποία άλλωστε είναι «κλισέ» ακριβώς επειδή απαντούν τόσο συχνά στον καθημερινό λόγο.

12)Σέρρα,η Ψυχή του Πόντου,Γιάννης Καλπούζος,εκδ.Ψυχογιός. 

Ο Γιάννης Καλπούζος παραδίδει ένα βιβλίο για την Ιστορία του Πόντου αλλά και ολόκληρης της Ελλάδας. Με το γνωστό του τρόπο στήνει εκ νέου το ιστορικό και κοινωνικό πλαίσιο της εποχής και ζωντανεύει μέσα από την ιστορία των ηρώων του την ατμόσφαιρα της εποχής με ένα ρεαλιστικό και ταυτόχρονα γοητευτικό τρόπο.Στο παρασκήνιο της μυθοπλασίας ιχνογραφείται ο Πόντος μέχρι την ανταλλαγή των πληθυσμών· η ομογενοποίηση των φυλών με συνδετικό κρίκο μα και άλλοθι τη θρησκεία· ο φόβος, η μισαλλοδοξία και ο εθνικισμός που ενσπείρουν οι Νεότουρκοι και στη συνέχεια οι Κεμαλιστές· η καθημερινή ζωή στα πρώτα χρόνια της Σοβιετικής Ένωσης· οι διώξεις των Ελλήνων επί Στάλιν· τα στρατόπεδα εργασίας στη Σιβηρία και οι στέπες του Καζακστάν με αφόρητους καύσωνες το καλοκαίρι και σφοδρό ψύχος τον χειμώνα· οι πόθοι, τα πάθη και τα δεινά των Ποντίων. 

13)Ενοικιάζεται το παρόν,Μάρτυ Λάμπρου,εκδ.Κέδρος.

Εκδόσεις: ΚέδροςΕνοικιάζεται η ζωή, η επιθυμία και η ύπαρξη της καθημερινότητας που είτε την αποδέχεσαι ως έχει, ή την αγνοείς επιδεικτικά.Η Μάρτυ Λάμπρου μας παραδίδει εννέα κείμενα που συνδέονται άρρηκτα με το παρόν, το παρελθόν και τη διαμόρφωση των χαρακτήρων που μας παρουσιάζει.Μέσα στους δρόμους και τις γειτονιές της Αθήνας , η συγγραφέας στήνει σκηνικά και ανθρώπινες υπάρξεις προκειμένου να μας προσφέρει απλόχερα της εικόνες μιας ζωής που υπάρχει γύρω μας, δίπλα μας καλά καμουφλαρισμένη.

14)Εκτός ‘Εδρας,Νουάρ μυθιστόρημα,Αντωνιάδης Ανδρέας,Εκδ.Εστία

1998-2001. Μια τετραετία απόλυτης ευμάρειας. Η Αθήνα βρίσκεται σε οργασμό. Γίνονται έργα εν όψει των Ολυμπιακών Αγώνων του 2004, πέφτει χρήμα από ξένους και Έλληνες, και γενικά επικρατεί ευφορία,  διάχυτη και στον χώρο της τέχνης.Ευνοούμενος, μεταξύ άλλων, και ο σκηνοθέτης Τίτος Στυλιανίδης. Έχοντας μόλις τελειώσει μια ταινία που την προορίζει και για φεστιβάλ, δέχεται προτάσεις για θεατρικές σκηνοθεσίες και τηλεοπτικές παραγωγές. Και γνωρίζει τον μεγάλο έρωτα.Όμως, μια εξαφάνιση, ένα δυστύχημα και ένας φόνος υποχρεώνουν τον Τίτο Στυλιανίδη να αναρωτηθεί γιατί η ζωή του έγινε  «νουάρ». Αρχίζει να σκαλίζει το παρελθόν του για να βρει μια απάντηση, ακριβώς τώρα, εδώ, στο γύρισμα του αιώνα.

Μεταφρασμένη Λογοτεχνία

1) Η νέα επιστημονική γνώση,Giambattista Vico,μετάφραση: Γιώργος Κεντρωτής,εκδ.Gutenberg 

Το έργο αυτό του 1744, που είναι ιστορικοφιλοσοφικό, γλωσσολογικό και νομικό, διέλυσε όλες τις κενοδοξίες που έτρεφε η μέχρι την εποχή του συγγραφέα λογιοσύνη και έριξε άπλετο φως στην πορεία των λαών από την εποχή της αγελαίας περιπλάνησής τους έως και τη σύγχρονη εποχή. Γι' αυτό και δεν είναι καθόλου τυχαίο το ότι απολαμβάνει διαχρονικώς εξαιρετική δημοφιλία, αποτελώντας όργανο όχι μόνο μελέτης, άλλα και πνευματικής τέρψης. Στους οπαδούς του ναπολιτάνου διανοητή συγκαταλέγονται κορυφαία πνεύματα από τον Κάρολο Μαρξ ως τον Τζαίημς Τζόυς και από τον Μπενεντέτο Κρότσε ως τον Γύργκεν Χάμπερμας.Σ’ αυτό το φόντο, και σε πείσμα της ευκολίας των καιρών, είναι ευτύχημα το γεγονός (η θεία πρόνοια θα έλεγε ο Βίκο) ότι χάρη στην τελεσφόρα προσπάθεια του Γιώργου Κεντρωτή προστέθηκε στην ελληνική γλώσσα ένα μείζον έργο της παγκόσμιας γραμματείας.

2)Philip Roth,Τότε που ήταν καλό κορίτσι,μτφ.Μαργαρίτα Ζαχαριάδου,εκδ.Πόλις 

Με καθυστέρηση 4 δεκαετιών κυκλοφορεί στα ελληνικά το βιβλίο του Ροθ “Τότε που ήταν καλό κορίτσι", το οποίο στην πρώτη κυκλοφορία του είχε προκαλέσει σφοδρές αντιπαραθέσεις.Με την άψογη σκιαγράφηση του χαρακτήρα της Λούσι και του αφελούς, ανώριμου συζύγου της, του Ρόι, ο Ροθ πλάθει ένα σκληρό ρεαλιστικό μυθιστόρημα και προσφέρει μια ακριβή εικόνα της θρησκόληπτης αμερικανικής επαρχίας, με τους πόθους της, την οργή της και τις ασφυκτικές οικογενειακές σχέσεις, μια εικόνα αμείλικτη και μαζί συμπονετική.

3)Τζόναθαν Κόου, «αριθμός 11»μετάφραση Αλκ.Τριμπέρη. 

Ο Αριθμός 11 είναι ένα βαθιά πολιτικό βιβλίο, λίγο λιγότερο σατιρικό και κάπως περισσότερο μαύρο και σκοτεινό από ότι τα προηγούμενα, που μιλά για την εποχή της κρίσης στην Μεγάλη Βρετανία, για μια Αγγλία που βρίσκεται σε μια μετα-Θατσερική εποχή αρκετά ώστε οι αρχές του θαστερισμού να έχουν εμπεδωθεί και να θεωρούνται δεδομένες. Οι άνθρωποι στο σπονδυλωτό μυθιστόρημα του Κόου αντιμετωπίζουν μια νέα φτώχεια, ενώ ταυτόχρονα κάποιοι άλλοι, πολύ λίγοι, απολαμβάνουν μια άχρηστη χλιδή. Η ζωή του μέσου ανθρώπου είναι θυσία στο χρήμα, η μοίρα του καθορίζεται από αυτό. Ο Τζόναθαν Κόου είχε πολλά να πει για την εποχή μας και με τον Αριθμό 11 τα είπε σχεδόν όλα. (Κ.Μαλακατέ)

4)Οι Βοστονέζες,HenryJames,Μετ.Μιχάλης Μακρόπουλος,εκδ.Gutenberg

Μια μαχητική φεμινίστρια και ένας νεαρός συντηρητικός δικηγόρος διεκδικούν με πάθος μιαν όμορφη, ταλαντούχα, φιλόδοξη, αλλά αφελή κοπέλα. Ερωτική ιστορία και πολιτική αλληγορία, λίγο μετά τον εμφύλιο και την Ανοικοδόμηση της Αμερικής. Το κορυφαίο μυθιστόρημα του Henry James για πρώτη φορά στα ελληνικά.

5)LEO PERUTZ,Ο Μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας,Μετάφραση: Ρόζα Ιωαννίδου,εκδ.Κίχλη

«Ένα σημαντικό μυθιστόρημα αγωνίας.«Ο Μαιτρ της Δευτέρας Παρουσίας μπορεί να χαρακτηριστεί, ανάλογα με την οπτική γωνία, αστυνομικό μυθιστόρημα, ψυχολογικό μυθιστόρημα, αλλά ακόμα και μυθιστόρημα –σε κάθε περίπτωση ειρωνικό– για τη γένεση της Τέχνης. Τα διάφορα αυτά μυθιστορηματικά επίπεδα συνυπάρχουν σαν επάλληλα στρώματα στο ίδιο κείμενο, και ο αναγνώστης αναγορ εύεται σε δημιουργό της αληθινής εκείνης ἱστορίας την οποία πραγματεύεται το μυθιστόρημα με πολύ αντιφατικό τρόπο.»

6)Ο ΤΑΞΙΔΙΩΤΗΣ ΤΟΥ ΑΙΩΝΑ,ΑΝΤΡΕΣ ΝΕΟΥΜΑΝ,Μετ.Αχιλλέας Κυριακίδης,εκδ.Opera

«Η λογοτεχνία του 21ου αιώνα θα ανήκει στον Νέουμαν και σε μερικούς ομόαιμους αδελφούς του.» Roberto Bolaño

Η ιστορία του βιβλίου διαδραματίζεται στη Γερμανία του 19ου αιώνα, στα χρόνια λίγο μετά το τέλος της κυριαρχίας του Ναπολέοντα στην φανταστική πόλη Βάντερνμπουργκ (λογοπαίγνιο με το γερμανικό ρήμα wandern=περιπλανιέμαι) που τοποθετείται κάπου μεταξύ Σαξωνίας και Πρωσίας.Αρκετά διδακτικό και για σήμερα, για την κατάσταση που βιώνει η σύγχρονη Ελλάδα με την αναβίωση διαφόρων κωμικοτραγικών μορφών ενθολαϊκισμού. (bookman old style)