Τάκης Θεοδωρόπουλος "Είπαμε τους πνευματικούς ανθρώπους "κουλτουριάρηδες".Η κατάντια της χώρας οφείλεται εν πολλοίς σ'αυτό

           Τάκης Θεοδωρόπουλος

"Είπαμε τους πνευματικούς ανθρώπους "κουλτουριάρηδες".Η κατάντια της χώρας οφείλεται εν πολλοίς σ'αυτό"

"Το σημαντικότερο ταμπού της σύγχρονης Ελλάδας είναι η σοβαρότητα της σκέψης."

"Η εκπαίδευση πάσχει από την τυπολατρία που κατατρύχει όλη την ύπαρξη της πνευματικής Ελλάδας"

"Όταν έχεις χάσει την σοβαρότητά σου ως κοινωνία, ακόμα και η πιο ακραία ανθρώπινη πράξη  χάνει το νόημά της."

Συνομιλήσαμε με τον κ.Τάκη Θεοδωρόπουλο με αφορμή την σημερινή παρουσία του στον Βόλο για την παρουσίαση του βιβλίου του με τίτλο: "Βερονάλ"(εκδ.Μεταίχμιο) στις 8 το βράδυ, στον Πολυχώρο Τέχνης του Ωδείου Φουντούλη (Αντωνοπούλου 17).

 Ο γνωστός δημοσιογράφος και συγγραφέας εξηγεί τι βρήκε ενδιαφέρον στη ζωή του ήρωά του και γνωστού διανοούμενου της δεκαετίας του '30,του Ι.Συκουτρή,ώστε να ασχοληθεί με τη συγγραφή του βιβλίου του ενώ αναφέρεται και στα γλωσσικά,κοινωνικά πολιτικά προβλήματα αλλά και στα "ταμπού"της σημερινής ελληνικής πραγματικότητας.

(Για το βιβλίο θα μιλήσει ο Καθηγητής Αρχαίας Ιστορίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Δημήτρης Ι. Κυρτάτας.Την εκδήλωση διοργανώνουν οι εκδόσεις ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Ν. Μαγνησίας και το βιβλιοπωλείο Η ΠΕΝΑ.

Συνέντευξη.

«Βερονάλ», ο τίτλος του βιβλίου σας, η ζωή, το έργο και η αυτοκτονία του διανοούμενου Ιωάννη Συκουτρή το 1937.Το βασικότερο έργο που άφησε ο Ιωάννης Συκουτρής είναι η εισαγωγή και μετάφραση στο «Συμπόσιο» του Πλάτωνα το οποίο εκδόθηκε το 1934 από την Ακαδημία Αθηνών. Παρόλο που τιμήθηκε από εξέχουσες προσωπικότητες της εποχής(Ξενόπουλος, Τζάρτζανος), το καθεστώς τελικά του στοίχισε την έδρα του Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο. Πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα στη σημερινή Ελλάδα;

Τα πράγματα επί της ουσίας παραμένουν ίδια. Υπάρχει ένα καθεστώς στην εκπαίδευση, κυρίως στην Τριτοβάθμια, που μεταμορφώνεται ανάλογα με τις συνθήκες. Επί Συκουτρή ήταν το «Συμπόσιο», σήμερα μπορεί να είναι κάτι άλλο, διότι ούτως ή άλλως στην επίθεση που του έγινε το έργο του Πλάτωνα ήταν το πρόσχημα. Η ουσία ήταν ότι ο Συκουτρής με τον δυναμισμό του τους τρόμαζε διότι, όπως έλεγε και ο ίδιος, θεωρούσε τις φιλολογικές σπουδές ως νεκροτομείο της κλασικής σκέψης. Κι ο ίδιος ήθελε να τη βγάλει από το νεκροτομείο και να την επαναφέρει στη ζωή συνδέοντάς την με τον σύγχρονο κόσμο και τηδημιουργία. Αυτό από ό,τι καταλαβαίνετε τάραζε τη μακαριότητα ανθρώπων που έτρωγαν τη ζωή τους ψάχνοντας κάποιο περίεργο συντακτικό φαινόμενο ή κάποιον αλλόκοτο γραμματικό τύπο. Γενικά τότε, όπως και τώρα, η εκπαίδευση πάσχει από την τυπολατρία που κατατρύχει όλη την ύπαρξη της πνευματικής Ελλάδας. Ακόμα και το γλωσσικό είναι προϊόν αυτής της τυπολατρίας, ή η αδυναμία παραγωγής πρωτότυπης σκέψης. Εννοείται πως όταν μιλάμε για καθεστώς στην περίπτωση του Συκουτρή δεν εννοούμε το πολιτικό καθεστώς, τη δικτατορία του Ιωάννη Μεταξά, διότι αυτός υπερασπίστηκε τον Συκουτρή. Να, με τα σημερινά δεδομένα, ακόμα και οι πολιτικές ιδέες του Συκουτρή θα μπορούσαν να προκαλέσουν σκάνδαλο στο αριστεροκρατούμενο περιβάλλον.

 Η ζωή του ήρωά σας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την πορεία του γλωσσικού ζητήματος στη χώρα μας που διήρκεσε δεκαετίες. Ποια προβλήματα εντοπίζετε στη σημερινή χρήση της γλώσσας;

Συνδεδεμένη με τον δικό του ιδιαίτερο τρόπο με το γλωσσικό. Ο ίδιος πρέσβευε μια πολιτική ανεξιγλωσσίας, όπως την έλεγε. Θεωρούσε ότι η ελληνική γλώσσα είναι ενιαία και έχει διάφορα επίπεδα, λόγια, καθομιλουμένη, δημοτική. Αυτό πάντα συνέβαινε. Η γλώσσα του Ευριπίδη δεν είναι ίδια με τη γλώσσα του Θουκυδίδη, κι ας είναι και οι δύο Αθηναίοι, κι ας γράφουν περίπου την ίδια εποχή. Ο ένας όμως κάνει δραματική ποίηση και ο άλλος γράφει Ιστορία, κοινώς «πεζολογεί». Ο Κάλβος, που έγραψε στην καθαρεύουσα, δεν γράφει εναντίον του Σολωμού. Γράφει στη γλώσσα που του υποβάλλει και του επιβάλλει η δημιουργία του. Κι αυτό είναι το ζήτημα. Αν ακούγαμε τους συγγραφείς και τους ποιητές, δεν θα είχαμε γλωσσικό πρόβλημα. Ακούσαμε όμως τους τυπολάτρες της γραμματικής, με αποτέλεσμα ακόμακαι σήμερα να μην ξέρουμε ποια είναι τα ελληνικά. Πιστεύω ότι σήμερα έχει επιβληθεί ένα είδος αγλωσσίας, μιλάμε δηλαδή μια γλώσσα χωρίς να είμαστε σε θέση να αποτιμήσουμε τη σημασία των λέξεων που χρησιμοποιούμε. Μια γλώσσα α-κυριολεκτική. Το βλέπουμε στην πολιτική, και όχι μόνον. Το βλέπουμε στην καθημερινότητά μας. Και εννοείται όταν οι λέξεις χάνουν την αξία τους, τότε δεν σου απομένουν παρά οι κραυγές και οι γροθιές για να εκφραστείς. Πάρτε για παράδειγμα τη Χρυσή Αυγή. Παριστάνουν ότι μιλούν ελληνικά, γιατί δεν τους νοιάζει τι μιλάνε και τι λένε. Το μυαλό τους το έχουν στα ρόπαλα και τους τραμπουκισμούς. Δυστυχώς αυτό ισχύει και για ένα μεγάλο κομμάτι της αριστεράς.

 

Μιλάτε για την ύπαρξη πνευματικής ελίτ στην Ελλάδα του ’30.Υπάρχει πνευματική ελίτ στη σημερινή Ελλάδα;Ποιοι και πώς την εκπροσωπούν;

Ένα από τα μεγάλα προβλήματα της μακράς μεταπολίτευσης είναι ότι η ελληνική κοινωνία στερήθηκε τις ελίτ της. Θεωρήσαμε πως η ελίτ είναι αντιδημοκρατικό στοιχείο και τη σβήσαμε. Είπαμε τους πνευματικούς ανθρώπους «κουλτουριάρηδες» και πηγαίναμε με την ησυχία μας διακοπές στη Μύκονο. Η σημερινή κατάντια της χώρας οφείλεται εν πολλοίς σ’ αυτό. Δεν έχουμε πολιτικές ελίτ και αυτό είναι φανερό όχι με τη σημερινή τερατογένεση της κυβέρνησης των Συριζανέλ, αλλά με τη φτώχεια ιδεών όλου του πολιτικού συστήματος. Γι’ αυτό το κυριότερο πρόβλημά μας είναι ότι δεν υπάρχει μια πολιτική πρόταση για τη χώρα. Βάζουν μια μάσκα, βαφτίζονται αριστεροί ή φιλελεύθεροι και το καρναβάλι αρχίζει. Δεν υπάρχει δημοκρατία χωρίς ελίτ, εξάλλου η δημοκρατία είναι επινόηση των αθηναϊκών ελίτ της αρχαιότητας, δεν προέκυψε από «λαϊκή βούληση». Αλλά και τη Γαλλική Επανάσταση οι ελίτ τη γέννησαν. Χωρίς ελίτ μόνον τα ολοκληρωτικά καθεστώτα μπορούν να ζήσουν και πολύ φοβούμαι ότι η Ελλάδα κατρακυλάει προς τα εκεί, προς τον ολοκληρωτισμό της αμορφωσιάς που είναι πιο επικίνδυνος κι από την οικονομική κρίση, και από την πλημμύρα του προσφυγικού. 

 Η αυτοκτονία (ιδιαίτερα στην περίπτωση ενός ανθρώπου της διανόησης) ήταν κάτι που απέκρυπταν στην Ελλάδα του ’30. Σήμερα ακούμε καθημερινά για αυτοκτονίες. Πού χάθηκε το μέτρο;

Ακούγαμε για αυτοκτονίες μέχρι τις εκλογές του 2015 και την άνοδο στην εξουσία των Συριζανέλ. Έκτοτε δεν ακούγαμε. Καταργήθηκαν διά νόμου; Ή μήπως οι Έλληνες ξαφνικά ανέκτησαν την ελπίδα τους και έπαψαν να αυτοκτονούν; Ελάτε τώρα. Όταν έχεις χάσει την σοβαρότητά σου ως κοινωνία, ακόμα κι αυτό το πολύ σοβαρό ζήτημα, η πιο ακραία ανθρώπινη πράξη, χάνει το νόημά της. Κανείς δεν αυτοκτονεί επειδή του έκοψαν τη σύνταξη ή επειδή δεν έχει να πληρώσει ΕΝΦΙΑ. Η πράξη είναι ακραία, κατά συνέπειαν «τραγική», άρα συμμετέχουν σ’ αυτήν όλα τα υλικά της ανθρώπινης ψυχής. Τι είπα τώρα; Αν είναι μια λέξη που έχασε την σημασία της είναι η λέξη «τραγικός». Την έχουμε ευτελίσει κι αυτήν όπως όλα. Βρέχει και επειδή πλημμύρισαν μερικοί δρόμοι ή σπίτια χτισμένα στο ρέμα μιλάμε για την «τραγική» μοίρα των κατοίκων της περιοχής. 

 Αν ζούσε σήμερα ο Συκουτρής,πιστεύετε ότι θα τύχαινε καλύτερης τύχης; Ήταν ένα πρόσωπο «μπροστά» από την εποχή του; Το δικό σας ενδιαφέρον για την προσωπικότητά του πού εστιάζεται;

Δεν θα έλεγα ακριβώς «μπροστά» από την εποχή του. Θέλω να πω δεν έφερε καμιά μεγάλη ανακάλυψη ούτε έφτιαξε κάποιο πρωτοποριακό έργο που δεν μπορούσε να γίνει κατανοητό. Θα μπορούσε κανείς να πει πως ήταν «ασύμβατος» με την εποχή του, ένα «ανώμαλο ρήμα» του οποίου η κλίση και οι χρονικές αντικαταστάσεις του μπέρδευαν τους γραμματικούς και τους διάφορους δογματικούς της εποχής του. Κι αυτό με συγκίνησε περισσότερο με την προσωπικότητά του, ότι συγκρούστηκε με το περιβάλλον του με αποτέλεσμα να ηττηθεί. Γνωστή ελληνική ιστορία. Η σύγχρονη Ελλάδα μπορεί να μην έχει να προσφέρει μεγάλες επιστημονικές ανακαλύψεις ή πλούσια δημιουργία, έχει όμως εντυπωσιακούς χαρακτήρες, ανθρώπους που ξεχώρισαν με την προσωπικότητά τους και το πνευματικό τους θάρρος.

 

Διαβάζοντας για τη ζωή του Ι.Συκουτρή έμεινα με την αίσθηση ότι είναι σχεδόν ανέφικτο ένας  άνθρωπος λαϊκής καταγωγής να κάνει τόσο μεγάλο δρόμο χωρίς να υποστεί ψυχική φθορά. (Ο Συκουτρής κατέφυγε στο Βερονάλ, το αντικαταθλιπτικό της εποχής.)Πιστεύετε ότι ισχύει αυτό;

Συμφωνώ. Τουλάχιστον για την περίπτωσή του μοιάζει αναπόφευκτο. Έζησε μια σύντομη αλλά πολύ πυκνή ζωή. Και έκανε μια διαδρομή που τον εξάντλησε στο τέλος. 

 

Αρθρογραφείτε στην εφ.«Καθημερινή». Τα άρθρα σας έχουν κριτική ματιά στη σημερινή πραγματικότητα. Ποιο νομίζετε ότι είναι το σημαντικότερο ταμπού της νεοελληνικής κοινωνίας;

Το σημαντικότερο ταμπού της σύγχρονης Ελλάδας είναι η σοβαρότητα της σκέψης. Η σκέψη απαιτεί σοβαρότητα, που δεν την έχουμε, και η σοβαρότητα απαιτεί σκέψη που επίσης δεν την έχουμε. Αντιθέτως μας περισσεύει η σοβαροφάνεια και η υποκρισία της. Λέει ο Τσίπρας «σκληρή διαπραγμάτευση» και του τρέχουν τα σάλια. Και βέβαια δεν του λένε ότι η διαπραγμάτευση δεν κρίνεται από τη σκληρότητά της, αλλά από το αποτέλεσμά της. Ψηφίζουν «Όχι» στο δημοψήφισμα και δεν τους πειράζει που γίνεται «Ναι». Γιατί; Μα γιατί ούτως ή άλλως δεν ήξεραν ούτε για ποιον λόγο έγινε το δημοψήφισμα ούτε σε ποιο ερώτημα απαντούσαν με την ψήφο τους. Να ένα ισχυρό ταμπού. Ποιο είναι το κεντρικό ερώτημα της σημερινής ελληνικής κοινωνίας; Αυτό κανείς δεν τολμάει να το θίξει, αντιθέτως τσαλαβουτάμε στις λεπτομέρειες και στον Κατρουγκάλιο πολτό. 

 

Τελικά, η Ελλάδα «τρώει» ακόμα τα παιδιά της; Απέχει πολύ η εποχή του Ι.Συκουτρή από την Ελλάδα της κρίσης;

Κοιτάζοντας το Θέατρο Σκιών της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας σκέφτεσαι πως η Ελλάδα πάντα έτρωγε τα παιδιά της. Λες και η σύγχρονη Ελλάδα γεννήθηκε για να φάει τους Έλληνες. Είναι σαν να μας τιμωρούν οι αιώνες, επειδή θεωρούν πως η επιβίωσή μας είναι κάτι σαν ιστορική ύβρις.

 

Βιογραφικό

Ο Τάκης Θεοδωρόπουλος γεννήθηκε στην Αθήνα το 1954. Σπουδασε στο Παρίσι συγκριτική λογοτεχνία, θεατρολογία και ανθωπολογία του ελληνορωμαϊκού κόσμου. Το 1985 εξέδωσε με τον Μάνο Χατζιδάκι το πολιτιστικό περιοδικό "Το Τέταρτο". Έχει εργαστεί στον εκδοτικό χώρο και διατηρεί στήλη καθημερινού χρονογραφήματος στην εφημερίδα "Καθημερινή".

Από τα μυθιστορήματά του, το "Αδιανόητο τοπίο" και η "Πτώση του Νάρκισσου" έχουν εκδοθεί ή είναι υπό έκδοση σε αρκετές ξένες γλώσσες (γαλλικά, ιταλικά, σερβικά, τουρκικά, βουλγάρικα). Από το 1996 εργάζεται στον εκδοτικό χώρο. Το μυθιστόρημά του "Η δύναμη του σκοτεινού θεού" τιμήθηκε το 1999 με το βραβείο του Ιδρύματος Κώστας και Ελένης Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών. Το 2004 η Γαλλική Ακαδημία του απένειμε ένα από τα μεγάλα της βραβεία, το "Αργυρό Μετάλλιο για την ακτινοβολία της γαλλικής γλώσσας και της λογοτεχνίας". Μεταξύ Μαρτίου 2010 - Οκτωβρίου 2011 (οπότε παραιτήθηκε για προσωπικούς λόγους), διετέλεσε πρόεδρος του Δ.Σ. του Εθνικού Κέντρου Βιβλίου με απόφαση του Υπουργού Πολιτισμού και Τουρισμού.

Αλέξανδρος Ψυχούλης:"Οι ευτυχισμένες στιγμές δεν είναι πέρασμα. Είναι προορισμοί "

        Αλέξανδρος Ψυχούλης

"Οι ευτυχισμένες στιγμές δεν είναι                   πέρασμα. Είναι προορισμοί "

Το "Μανιφέστο της ευτυχίας",μια σειρά από επιλεγμένες δουλειές της πορείας του Αλέξανδρου Ψυχούλη που θα φιλοξενείται στο χώρο Τέχνης "δ" μέχρι τις 15 Απριλίου,είναι η αφορμή της συζήτησής μας με τον γνωστό εικαστικό και καθηγητή του τμήματος Αρχιτεκτόνων  του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Ο Αλέξανδρος Ψυχούλης σε μια εκ βαθέων συνέντευξη μιλά για τις καλές τέχνες,για το δέσιμό του με τη γενέτειρα πόλη του,τον  Βόλο και για την εμπειρία του με τους φοιτητές του.Και ,φυσικά,δεν θα μπορούσε να μην μας μιλήσει για τα στοιχεία που κατά την άποψή του συνθέτουν την ευτυχία.

Το "Μανιφέστο της Ευτυχίας” τίτλος της έκθεσής σας  που θα φιλοξενείται στον χώρο τέχνης "δ",(Χατζηαργύρη 4)μέχρι τις 15 Απριλίου.

Πείτε μας λίγα λόγια.

Είναι μια έκθεση που περιλαμβάνει επιλεγμένες δουλειές από πολύ διαφορετικές χρονικές περιόδους της ζωής μου. Τη στήνω με μια διάθεση παιγνιώδους στοχασμού για το τι στο καλό κάνω όλα αυτά τα χρόνια. Προσπαθώ να καταλάβω αν τα διαφορετικά πράγματα που ασχολήθηκα συνδέονται υποδόρια, αν προκύπτει κάποιου άλλου τύπου συντακτικό ή απλώς έτρεχα με μια χαλασμένη πυξίδα στα χέρια μου. Είναι πάντως μια έκθεση που θα αφιέρωνα σ’ εκείνους που νιώθουν πως δεν θα γίνουν ποτέ «συστηματικοί άνθρωποι». 

 

 

Γιατί,παρόλο που πρόκειται για έργα διαφορετικών περιόδων και προφανώς διαφορετικών εκθέσεων,επιλέξατε τον συγκεκριμένο τίτλο;

Είναι έργα δικών σας ευτυχισμένων στιγμών ή θέλατε να περάσετε κάποιο αισιόδοξο μήνυμα;

 

Δεν νιώθω τόσο σοφός ώστε να θέλω να μοιράσω μηνύματα. Η δε ζωή μου ήταν ένα πανηγύρι αβεβαιότητας. Απλά ψάχνοντας προς τα πίσω τα αρχεία μου βρήκα ένα μικρό χαρτάκι με πέντε σειρές γραμμένες με μολύβι που είχε τίτλο «το Μανιφέστο της Ευτυχίας». Το είχα γράψει όταν ήμουν 24 χρονών. Σπούδαζα ακόμα και η οικονομική μου κατάσταση ήταν πολύ δύσκολη. Είχα καταλάβει τότε πως αν ήθελα να ακολουθήσω την ζωγραφική ως επάγγελμα θα έπρεπε να καθορίσω ποια είναι τα αναγκαία συστατικά της προσωπικής μου ευτυχίας. Έγραφα λοιπόν στο χαρτί πως  «Θα είμαι ευτυχισμένος, αν έχω κάπου να μένω, κάτι να τρώω, πολλά χαρτιά και πολλά μολύβια». Ανέκαθεν είχα πολλά περισσότερα τα οποία τα απόλαυσα ως περίσσευμα ευτυχίας. Αυτό το χαρτί θα είναι αναρτημένο στην έκθεση σαν την αρχή μιας αφήγησης. 

 

Πόση ανάγκη (και έλλειψη ευτυχίας) υπάρχει πια στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια;

Θέλει ψυχραιμία για να μεταλαβαίνεις την ευτυχία σε συνθήκες διαρκούς και συλλογικού σοκ σαν αυτό που ζούμε σήμερα σαν Έλληνες. Θα την ανακτήσουμε, θα γίνουμε σοφότεροι, θα συνέλθουμε.

 

Ανήκετε στη γενιά που "πρόλαβε" να δημιουργήσει σε περιόδους ευημερίας (έστω πλασματικής). Ποια είναι η πορεία στα πράγματα που σχετίζονται με την Τέχνη σας στην τριακονταετία που πέρασε;

Ανέκαθεν ένιωθα τυχερός που κάνω ένα επάγγελμα που δεν είναι επάγγελμα. Έκανα κάτι που αγαπούσα και που δεν με άφησε ποτέ να πλήξω. Πιστεύω πως λίγο πολύ με τον ίδιο τρόπο θα έκανα τα πράγματα είτε είχα εμφανιστεί σε περίοδο ευημερίας είτε όχι.

 

Η σχέση σας με την πόλη του Βόλου δείχνει να είναι αδιάρρηκτη, αφού, παρόλη την διαδρομή σας εκτός Βόλου, βρίσκεστε πια εδώ. Θέλετε να μας μιλήσετε γι αυτό;

Όταν έφυγα το 1984 για σπουδές πίστευα πως δεν θα ξαναγύριζα ποτέ. Δεν είχα δει πολλά πράγματα ακόμα. Τα δεκαέξι χρόνια που ακολούθησαν οι επισκέψεις μου στο Βόλο ήταν σπάνιες. Επέστρεψα το 2000 με αφορμή το Πανεπιστήμιο. Λίγες μέρες την εβδομάδα στην αρχή και σιγά σιγά όλο και περισσότερο. Τώρα έχω καταφέρει να ζω τον περισσότερο καιρό εδώ, να έχω το εργαστήριό μου, αγαπημένους φίλους, το Τμήμα Αρχιτεκτόνων που είναι μια άλλη «οικογένεια», την απίστευτη θέα του Παγασητικού από το μπαλκόνι μου, τις ευωδιές των τσιπουράδικων να μου αλλάζουν το πρόγραμμα κάθε τόσο. Πια νιώθω πως όταν δεν είμαι στο Βόλο δεν ζω, πως κάνω ένα μακροβούτι κρατώντας την ανάσα μου και περιμένω να επιστρέψω.

 

Λένε για εμάς τους Βολιώτες ότι είμαστε λίγο "σωβινιστές"! Τι είναι αυτό που μας κάνει να αγαπάμε τόσο πολύ αυτόν τον τόπο;

Εγώ δεν το έχω ακούσει. Αυτό που ακούω είναι τα αστεία σχόλια για τον χορταστικό τρόπο με τον οποίο οι Βολιώτες προφέρουμε το «λι» και «νι». Αλλά κι αυτό δεν είναι τίποτε άλλο από ένα είδος «γλωσσικού τόπου» που με κάνει να νιώθω ότι είμαι σε οικείο έδαφος όταν το ακούω. 

Πάντως δεν είναι αδικαιολόγητα σωβινιστής κάποιος που έχει το Πήλιο από πάνω του, τη θάλασσα μπροστά του και μια γαστρονομική ταυτότητα τσιπουροκατάνυξης που θα τη ζήλευε κι ο μεγαλύτερος σεφ.

 

Διδάσκετε στη σχολή Αρχιτεκτόνων στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.Το συγκεκριμένο επάγγελμα (του Αρχιτέκτονα) ήταν από τα πρώτα που "επλήγησαν" με την έλευση της Κρίσης. Ποιο είναι το κίνητρο που κάνει αυτά τα παιδιά να συνεχίζουν τις σπουδές τους; (ποια η δική σας αίσθηση και πώς ενισχύετε την αισιοδοξία τους;)

Το να έχουν οι φοιτητές που πρωτομπαίνουν στο Πανεπιστήμιο κάποιο κίνητρο για αυτό που θα σπουδάσουν είναι μάλλον σπάνιο στην Ελλάδα. Η μέση εκπαίδευση δεν τους έχει προετοιμάσει. Αρχίζουν τις σπουδές τους σα να υπνοβατούν. Το κάνουν γιατί οι γονείς τους τους έμαθαν πως αν γίνουν επιστήμονες θα έχουν μια καλύτερη ζωή. Η πίστη πως οι πανεπιστημιακές σπουδές είναι συνώνυμο της ευημερίας έρχεται αναλλοίωτη από την εποχή της βιομηχανικής επανάστασης και μεταδίδεται μηχανικά από γενιά σε γενιά. Τα πράγματα όμως έχουν αλλάξει, οι φοιτητές το διαισθάνονται ή το γνωρίζουν αλλά δεν έχουν κάποια εναλλακτική λύση. Αν προσπαθούσαμε στην σχολή Αρχιτεκτόνων του Βόλου να προσφέραμε απλά την κατάρτιση που χρειάζεται ο Αρχιτέκτονας ώστε να μπορεί να σχεδιάσει ένα σπίτι θα είχαμε αυτοακυρωθεί. Οι περισσότεροι δεν θα έχουν ποτέ την ευκαιρία να χτίσουν κάτι. Αυτό που κάνουμε λοιπόν είναι να τους δείχνουμε ένα σωρό άλλες προοπτικές που δεν είχαν φανταστεί και που εντάσσονται στην έννοια του «σχεδιασμού». Σιγά σιγά τοποθετούν τους εαυτούς τους σε μια κατεύθυνση που τους αρέσει. Θέλουμε οι απόφοιτοί μας να έχουν αναπτυγμένη την κριτική σκέψη και να κάνουν πράγματα που τους συναρπάζουν. 

 

Η τέχνη σας στις δεκαετίες που αναδειχθήκατε σχετιζόταν αρκετά με το lifestyle. Κρίνετε πως κι εκεί υπήρχε μία υπερβολή η οποία καλώς κόπασε;

 

Οι επίχρυσες εποχές χρειάζονται το life styleτους, οι δύσκολες χρειάζονται αλήθειες. Το LifeStyle σχετιζόταν με την αγορά της τέχνης.Έπειθε τους ανθρώπους πως ένας τοίχος είναι πιο όμορφος όταν κρέμονται έργα τέχνης πάνω του. Σήμερα αυτός που θα αναρτήσει έναν πίνακα μέσα στο σπίτι του θα το κάνει από μιας μορφής αναγκαιότητα. Θα αποφασίσει πως θέλει να ζήσει μαζί του. 

 

Πόσοι πραγματικά ασχολούνται με την Τέχνη από πραγματική αγάπη προς αυτή σε σχέση με το ποσοστό όσων δείχνουν να ασχολούνται μόνο εικονικά;

 

Δεν ξέρω κανέναν να ασχολείται μόνο εικονικά. Θέλω να πω ότι από τη στιγμή που κάποιος εμπλέκεται με τις τέχνες είτε ως δημιουργός είτε ως θεατής το κάνει γιατί η ψυχή του το υπαγορεύει. Σήμερα δεν υπάρχει κάποιο άλλο όφελος. Το αν το κάνει με τρόπο ουσιαστικό ή όχι είναι ένα άλλο θέμα.

 

Τελικά "λίγοι και καλοί" ή γνωστοποίηση στο ευρύ κοινό της τέχνης;

Θυμάμαι ότι από πολύ νωρίς αντιλαμβανόμουν την επαφή μου με την Τέχνη ως ένα ατελείωτο παιχνίδι κι αυτό που μ’ ενδιέφερε ήταν να βρίσκω όσο το δυνατόν περισσότερους «συμπαίκτες». Πλάι στα έργα της έκθεσης στην γκαλερί «δ» θα υπάρχουν μικρά κείμενα, όχι επεξηγηματικά, αλλά περιγραφικά ως προς τις συνθήκες και τις σκέψεις που είχα την εποχή που τα έκανα. Το κάνω σα να ανοίγω ακόμα μια είσοδο προσέγγισης στις ακίνητες εικόνες της έκθεσης. Θα ήθελα ο κάθε θεατής να βρει αβίαστα τρόπο να τοποθετήσει τον εαυτό του μέσα σ’ αυτές.

 

Το διαδίκτυο πόσο βοηθά (ή πόσο αποπροσανατολίζει) στην προώθηση των Τεχνών;

 

Στην δεκαετία του 90 ανήκα σ’ εκείνους που ευαγγελιζόταν το Δίκτυο σαν μια ελεύθερη κοινότητα που αντιπαρερχόταν ζητήματα χρόνου, τόπου και εξουσίας. Σ’ αυτή τη δεκαετία αναπτύχθηκε το κίνημα της net art, καλλιτεχνών δηλαδή που έκαναν έργα αποκλειστικά για το Διαδίκτυο. Ήταν μοιρασμένα σε όλους κι είχαν κατασκευαστεί για να έρχεσαι σε επαφή με αυτά μέσω της οθόνης. Θεωρούσαμε πως η ψηφιακή εποχή έφερνε έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο σκέψης και πως έπρεπε να είμαστε δραστήριοι μέσα στο Internet ώστε αυτό να διαμορφώνεται προς την κατεύθυνση που επιθυμούσαμε. Σήμερα – μόλις 15 χρόνια μετά – φαίνεται να έχουμε ηττηθεί κατά κράτος. Τα κοινωνικά δίκτυα είναι πια καλοστημένες μηχανές ελέγχου. Κάθε φορά που το Facebook προστάζει να κάνουμε like, ή «να είσαι ο εαυτός σου», ζητά να ταΐσουμε τον αλγόριθμό του με προσωπικά δεδομένα που θα πουλήσει σε διαφημιστικές εταιρίες. Ένα νέο είδος καλλιτεχνικής πρακτικής βρίσκεται στα σκαριά αυτή την εποχή και έχει να κάνει με την πιθανότητα αντίστασης σ’ αυτή τη νέα βαρβαρότητα. 

 

Ποιος (ή ποιοι) "κινητοποίησαν" την αγάπη σας για τις Καλές Τέχνες; (οι περισσότεροι θυμόμαστε την Γκαλερί Ψυχούλη στην οδό Κουταρέλια

-ποια η σχέση σας;)

Ο πατέρας μου εκτός από οινολόγος ήταν πολύ καλός ακουαρελίστας ενώ η μητέρα μου ζωγραφίζει ακόμα και βελτιώνεται. Η «γκαλερί Ψυχούλη» ήταν το δικό τους όραμα που το πραγματοποίησαν στην δεκαετία του 80, στο Βόλο. Ήταν μια πραγματικά μεγάλη για τα δεδομένα του Βόλου αίθουσα που φιλοξένησε σημαντικές εκθέσεις αλλά είχε ένα ελάττωμα. Ήταν ντυμένη με νοβοπάν το οποίο απορροφούσε υγρασία και μύριζε χαρακτηριστικά άσχημα. Θυμάμαι πως αυτή ημυρωδιά γινόταν υποφερτή όταν έρχονταν τα έργα των καλλιτεχνών που ευωδίαζαν λάδι ζωγραφικής. Αυτή τη λυτρωτική μυρωδιά των χρωμάτων κατάλαβα ότι έψαχνα όταν για πρώτη φορά βρέθηκα στο εργαστήριο ενός σπουδαίου ζωγράφου στην Αθήνα. Εκεί μέσα αποφάσισα να δώσω εξετάσεις για την Σχολή Καλών Τεχνών. Ήθελα να έχω κι εγώ ένα στούντιο μ’ αυτή τη μυρωδιά.

 

13)Ποια είναι τα στοιχεία που κατά την άποψή σας συνθέτουν την ευτυχία;

 

Η εμπειρία του να μάθεις να βάζεις τρικλοποδιά στο χρόνο κατ’ αρχήν. Θέλω να πω, στη νεότητά μου υπήρξε πολύς ενθουσιασμός σε γρήγορες εναλλαγές με ακραία δυστυχία, μπόλικη καλοπέραση και πλεονεξία, βιασύνη, τρελή βιασύνη ταυτόχρονα με μια αίσθηση πως αυτή η ταχύτητα δεν ήταν δική μου επιλογή.

Τώρα που άρχισα να παλιώνω εκτιμώ εκείνα που λανθασμένα θεωρούσα δεδομένα. Δεν μπορώ πια να προσπεράσω χωρίς να γεμίζω από ευδαιμονική τρυφεράδα πράγματα όπως το να ξυπνάς με την αγαπημένη σου, μια χειμωνιάτικη λιακάδα ή μια ψητή καραβίδα.Οι ευτυχισμένες στιγμές δεν είναι πέρασμα για κάτι άλλο, είναι προορισμοί και παύσεις που πρέπει να τις ρουφάς χωρίς ενοχές μέχρι το μεδούλι, αλλά αυτό το καταλαβαίνουμε όταν έχουμε παραμεγαλώσει. Τουλάχιστον έτσι έπαθα εγώ.

Βιογραφικό

Ο Αλέξανδρος Ψυχούλης γεννήθηκε στο Βόλο το 1966 και σπούδασε ζωγραφική στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας.

Τα πρώτα του έργα είναι αλληλεπιδραστικές εγκαταστάσεις οι οποίες ενεργοποιούνται από τον θεατή και διερευνούν το υποσυνείδητό του, αποκωδικοποιώντας σε  εικόνες ή ήχους τους φόβους του, τις επιθυμίες του ή τις αναμνήσεις του. Η διερεύνηση του τοπίου της ψηφιακής πραγματικότητας αποτελεί και σήμερα κεντρικό άξονα της δουλειάς του η οποία αποτελείται από εγκαταστάσεις στο χώρο, animation, και ζωγραφική.

Το 1997 του απονέμεται το βραβείο Benesse για το έργο του Black Box με το οποίο συμμετέχει στην 47η Biennale της Βενετίας.

Έχει πραγματοποιήσει 22 ατομικές εκθέσεις και έχει συμμετάσχει σε περισσότερες από 90 ομαδικές στην Ελλάδα και το εξωτερικό. 

Είναι Καθηγητής στο τμήμα Αρχιτεκτόνων του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Μισέλ Φάις:"Όλες οι γραφές έχουν ιαματικό άγγιγμα ή τουλάχιστον οφείλουν να έχουν."

               Μισέλ Φάις 

"Όλες  οι γραφές έχουν ιαματικό άγγιγμα ή τουλάχιστον οφείλουν να έχουν."

Το βιβλίο "Από το πουθενά"(εκδ.Πατάκη) του Μισέλ Φάις ήταν η αφορμή της σημερινής συζήτησής μας.

Ο συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας μιλά για τις διαστάσεις και τις σκηνές του μυθιστορήματός του,για τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας,για τον λόγο που τον ώθησε στη συγγραφή του βιβλίου αλλά και για τους συγγραφείς που έδωσαν ώθηση στη δική του πένα.

Ποια είναι τα χαρακτηριστικά που πρέπει να έχει ένα βιβλίο για να έχει λογοτεχνική αξία και πόσο οι λίστες των ευπώλητων βιβλίων την αναδεικνύουν;

"Από το πουθενά" ο τίτλος του βιβλίου σας,μια ιστορία ψυχοθεραπείας διανθισμένη με δρώμενα από όλον τον κόσμο.

Πείτε μας λίγα λόγια.

Η ψυχαναλυτική σκηνή, η θεατρική σκηνή, η γλωσσική σκηνή. Τρεις βασικές διαστάσεις του μυθιστορήματος. Η θρυμματισμένη εικόνα μιας ανήσυχης συζήτησης, μιας ανήσυχης μνήμης, μιας ανήσυχης φωνής.  Το βλέμμα της γραφής. Το ιδιωτικό, το μύχιο ως δημόσιο και οικουμενικό.  Η πρόθεση του κειμένου.

Ο αναγνώστης παρακολουθεί έναν άντρα και μια γυναίκα να συνομιλούν, έναν αναλυόμενο και μια αναλύτρια να συναντιώνται επί δέκα χρόνια, στο ίδιο πάντα δωμάτιο, τις ίδιες μέρες και ώρες και να προσπαθούν να λύσουν το υπαρξιακό σταυρόλεξο του άντρα. Ενδιαμέσως αυτών των συνεδριών παρεμβάλονται, ως υποσυνείδητο βουητό, πολλές μικρές ιστορίες, στιχομυθίες, όνειρα, παραμιλητά. Δηλαδή, το οργανωμένο ψυχαναλυτικό ημερολόγιο σχολιάζεται, διακόπτεται, υπονομεύεται ή εμπλουτίζεται από το άναρχο ημερολόγιο της ζωής.

Ένα εμμονικό παιχνίδι μας μεταφέρει από το “πουθενά” του εαυτού, στο “οπουδήποτε” του κόσμου και στο “παντού” της αφήγησης.

Οι βασικοί σας ήρωες, ο ψυχοθεραπευόμενος με την ψυχοθεραπεύτριά του, δείχνουν σχεδόν "ακίνητοι" στο χρόνο (και στον χώρο!),ενώ οι δευτεραγωνιστές έχουν μεγαλύτερη κινητικότητα.

Υπαινίσσεστε κάτι για τη διαδικασία της ψυχοθεραπείας;

 Δέκα χρόνια πέρασα σ’ αυτό το στασίδι του εαυτού, από αυτό το δύσκολο ψυχικό αλισβερίσι, από αυτή την εμπειρία που ποτέ δεν τελειώνει, αφού, όπως έλεγε και η αναλύτριά μου, το θέμα είναι να γίνεις ο αναλυτής του εαυτού σου, αθόρυβα, αβίαστα και αυτονόητα.

 Να ξεκαθαρίσουμε κάτι όμως,  δεν σκόπευα να γράψω ένα τυπικό ημερολόγιο αναλυόμενου, ένα “ψυχαναλυτικό” δράμα δωματίου. Γι΄αυτό κι έπρεπε να περάσει πολύς καιρός ώστε να ψυχρανθεί αυτό το ζέον και ρευστό αφηγηματικό υλικό του βαθύτερου εαυτού, έπρεπε να πέσουν οι τοίχοι του αναλυτικού δωματίου, να ανακατευθεί το μέσα στο έξω χάος, αυτό που μεταβιβάζεται και θεραπεύεται μ’ αυτό που δεν μεταβιβάζεται και δεν θεραπεύεται. 

 Θα μπορούσε να πει κάποιος, όχι τόσο παραδοξολογώντας, ότι οι ριζωμένοι πρωταγωνιστές στις πολυθρόνες, το δίπολο της ανάλυσης μετακινείται μέσω της μεταβίβασης/αντιμεταβίβασης και ότι, συμμετρικά, οι διασκορπισμένοι παντού αφηγητές είναι καθηλωμένοι στα δεινά τους ή στον ανεπεξέργαστο εαυτό τους.  Ή, ακόμη, ποιος αποτελεί προβολή του άλλου;  Ο ένοικος του παντού και πουθενά που σχολιάζει ή ενσαρκώνει το ψυχικό φορτίο των πρωταγωνιστών;  Μήπως το ανάποδο;  Δηλαδή, οι ήρωες του δωματίου που σχεδόν δεν υπάρχουν, που εξαυλώνονται μέσα από την καταβύθιση  και αναπνέουν μόνο όταν περνούν τη μεσοτοιχία του ψυχαναλυτικού δωματίου και εισχωρούν στο μυθικό μπαρ; 

 Αμφισημίες, μεθοριακότητες…

Πιστεύετε ότι κάποιος που δεν έχει περάσει από ανάλογη διαδικασία μπορεί να "αναγνώσει" ορθά το βιβλίο σας;

Ενδεχομένως κάποιος που έχει περάσει από ντιβάνι να αφουγκραστεί καλύτερα την αληθοφάνεια της στιχομυθίας αναλυόμενου/αναλύτριας. Ωστόσο το βιβλίο απευθύνεται σε αναγνώστες. Δεν απευθύνεται σε αναγνώστες που έχουν κάνει ψυχανάλυση ή ψυχοθεραπεία. Δεν απαιτεί με άλλα λόγια προαπαιτούμενα. Δεν είναι ένα ψυχαναλυτικό μυθιστόρημα, όπως και δεν είναι ένα ταξιωτικό, λόγω των πολλαπλών μετακινήσεων ανά τον πλανήτη, αυτών των αναπάντεχων δευτερευόντων προσώπων.

Το μυθιστόρημα μετέρχεται τρόπους κατάδυσης στην ανθρώπινη συνθήκη με πρόσχημα την αναλυτική διαδικασία ή την περιπλανητική διάθεση. 

 Οι δεκαετίες 1990 & 2000 απενοχοποίησαν στη συνείδηση των περισσοτέρων την μέχρι τότε "ταμπού" διαδικασία της ψυχοθεραπείας και την έκαναν μόδα.(ΟΓιάλομ και τα βιβλία του βοήθησαν ως έναν βαθμό).

Πόσο φυσικό ήταν για εσάς να καταπιαστείτε με την ανάλογη θεματολογία;

Το προσωπικό ψυχαναλυτικό υλικό ήταν που με έσπρωξε σ’ αυτό το βιβλίο. Είμαι συγγραφέας της έρευνας, των αρχείων (δημόσιων ή ιδιωτικών), της  τεκμηρίωσης (πραγματολογικής ή ψυχικής).  Κάθε φορά ενεργοποιώ ένα αρχείο μου. Μετά αναλαμβάνει η φόρμα, η κοπτική ραπτική, το καλέμι.

Το μη αναμενόμενο τέλος του βιβλίου με έκανε να χαμογελάσω.

Είναι αέναη,παιχνιδιάρικη και ,τελικά,εξαρτησιογόνα η διαδικασία της ψυχοθεραπείας;

Το τέλος―ευτυχώς―είναι ανοιχτό σε ερμηνείες. Ποιός είναι αυτός μπάρμπαν;  Που βρίσκεται αυτό το μπαρ;  Που κατοικεί η αγάπη;  Όπως υπαινίσεται και το τραγούδι “Out of nowhere”  που κλείνει και το μυθιστόρημα και διαπερνά πλαγίως όλο το βιβλίο, όπως και η Μέλανι, η “κλαϊνική” γάτα της ψυχαναλύτριας.

Το τέλος σκοτεινά παιγνιώδες υπερασπίζεται την ανάλαφρη βαθύτητα της ζωής. 

Στα περισσότερα βιβλία σας ασχολείστε με την "ενδοσκόπηση",την ανακάλυψη του εαυτού..Δρα αυτοψυχοθεραπευτικά η συγγραφή για εσάς;

Ο εαυτός μας, οι εαυτοί μας μάλλον, δεν είναι όψεις των άλλων ή αντανακλάσεις της πραγματικότητας;  Η αυτοβιογραφικότητα,  η αυτοβιογραφία ενός άλλου, οι εαυτότητες στη γραφή συγκροτούν τον κατεξοχήν αφηματικό μου χώρο.  Διάφοροι συγχέουν τον εαυτό με την ιδιωτικότητα.  Μέγα σφάλμα.  Όλη η τέχνη είναι αυτο-βιο-γραφική.  Δηλαδή:  δαίμονες του εαυτού, του βίου, της αφήγησης. Αυτό το πλέγμα. Αυτός είναι ο ευρύχωρος, ο πολύτροπος εαυτός είναι η ύλη μου.

Από την άλλη πλευρά, όλες οι γραφές έχουν ιαματικό άγγιγμα ή τουλάχιστον οφείλουν να έχουν. Αφού πασχίζουν να δείξουν το Ίδιο ως Άλλο.

Η ενασχόλησή σας με τη φωτογραφία και το σενάριο και η συνάφειά τους με τη συγγραφική σας δραστηριότητα.Μιλήστε μας γι' αυτά..

Φωτογραφία, θέατρο και επικουρικώς σενάριο   συγκλίνουν στο να ενισχύσω, να υποδαυλίσω τη φλόγα της γραφής. Όλα υπάρχουν για να γίνουν πρόζα. Ημερολόγια, διαβάσματα, φωτογραφικές αποτυπώσεις, σκηνική ή κινηματογραφική εμπειρία όλα αλέθονται στον μύλο της αφήγησης.

Διδάσκετε  δημιουργική γραφή στο Πανεπιστήμιο Μακεδονία.Ποια βασικά  πρέπει να έχει ένα βιβλίο για να έχει λογοτεχνική αξία;

Διδάσκω κυρίως στη “Σχόλη” των Εκδόσεων Πατάκη και ως επισκέπτης καθηγητής στο Μεταπυχιακό τμήμα Δημιουργικής γραφής στη Φλώρινα.  Αξία έχει ένα βιβλίο από τη στιγμή που βρίσκει εκδοτική στέγη.  Η συνέχεια φυσικά είναι το δύσκολο: Να πείσει ότι αφορά, πέραν του συγγραφέα, των φίλων και των συγγενών του, ένα ευρυτέρα πλέγμα αναγνωστών. Και όχι μόνο να πείσει αλλά να έχει διάρκεια, να συνομιλήσει με άλλα κείμενα, να διαμορφώσει συνειδήσεις εντός κι εκτός σελίδας. 

Φυσικά στα σεμινάρια δεν μας απασχολούν τέτοια ζητήματα. Εκεί μαθαίνουμε  τα μυστικά και τα ψέμματα της γραφής, την αφηγηματική περιπέτεια του δούναι λαβείν. Έχουν χρόνο οι μαθητευόμενοι συγγραφείς κατόπιν να δοκιμαστούν με την “εμπράγματη” διαδρομή ενός  κειμένου μετά το τυπωθήτω.

Ποια η γνώμη σας για τις στήλες των ευπώλητων βιβλίων;Υπάρχει συνάφεια ανάμεσα στις υψηλές πωλήσεις και στην αξία των βιβλίων;

Εκ συστάσεως έχω ένα ικανοποιητικό, επίμονο και απαιτητικό αναγνωστικό κοινό. Συνεπώς είναι έξω από το κάδρο μου το πλατύ αναγνωστικό κοινό.  Όσο περνάει ο καιρός βέβαια αισθάνομαι ότι σημασία έχει ποιοί κι όχι πόσοι σε διαβάζουν. 

Ποιοι συγγραφείς έδωσαν ώθηση στη δική σας γραφή;

Ένας συγγραφέας είναι και τα βιβλία που διαβάζει, οι βιβλιοθήκες που καταπίνει, τα καθρεφτίσματά του σε άλλα κείμενα. Θα απαριθμούσα λοιπόν. Κάφκα, Μούζιλ, Φώκνερ, Μπέκετ. Μια δεσπόζουσα τετράδα. Αλλά και Μπέρχαρντ. Κι από έλληνες θα στεκόμουν σε Σολωμό, Βιζυηνό, Πενζίκη, Βαλτινό, Παπαγιώργη.

Μισέλ Φάις,"Από το Πουθενά",εκδ.Πατάκη

Από το πουθενά του εαυτού στο παντού της αφήγησης

Τι είναι, λοιπόν, το Από το Πουθενά; Μυθιστορηματική απόπειρα εκλογοτεχνισμού της ψυχοθεραπείας; Εφαρμοσμένη ψυχανάλυση; Δεν μπορώ να απαντήσω,γράφει ο Αριστοτέλης Σαίνης για το βιβλίο.

Θα ήταν ενδιαφέρον να παρακολουθήσει κανείς βήμα-βήμα, με αυστηρούς όρους ψυχανάλυσης, την πορεία του αφηγητή και να διαβάσει πίσω και μέσα από τις γραμμές.

"Τι μας λέει ο Φάις; Πως ό,τι και αν συμβαίνει στην έξω πραγματικότητα, ο καθένας μας παλεύει με τα δικά του φαντάσματα, με τους ιδιωτικούς του τρόμους. Και ταυτόχρονα: όσο επώδυνη κι αν είναι η εμβάπτιση στο εσωτερικό σύμπαν, όσο κι αν η τραυματική εμπειρία καταλαμβάνει την ψυχική σκηνή σαν ογκόλιθος του πραγματικού, λίγο πιο πέρα από μας, η εξαρθρωμένη αλλά συντριπτική πραγματικότητα δονείται υπόκωφα, αποπνέοντας αγωνία και νοσηρότητα. Και ενώ ο κεντρικός ήρωας, ο συγγραφέας, προσπαθεί να βάλει τάξη στο εσωτερικό του τοπίο, το εξωτερικό περιβάλλον κινείται άναρχα, πυρετικά, χαοτικά. Σ’ αυτό το ρευστό παιχνίδι αντιπαραθέσεων, φαινομενικά αντιθετικό αλλά στην ουσία ενιαίο, μας καλεί ο συγγραφέας. Σε μια ανοίκεια αναγνωστική εμπειρία, χωρίς κάθαρση",γράφει η Κατερίνα Σχινά στην Καθημερινή.

"Ένα μυθιστόρημα ξεχωριστό, αριστοτεχνικό, κατακερματισμένο, σα λέγκο, μαγεμένο και μαγικό. Το αντικαθρέφτισμα στο μέσα και έξω χάος δεν είναι εύκολο, ούτε ο γύρος του κόσμου σ' ένα δωμάτιο, ούτε οι άπειρες εναλλαγές του ενός. Αλλά και δεν υπάρχει άλλος τρόπος για το Ένα αυτό",επισημαίνει η Ελένη Γκίκα στο Έθνος.

Χαριτίνη Μαλισσόβα

Βιογραφικό

Ο Μισέλ Φάις (Κομοτηνή, 1957).

Σπούδασε Oικονομικά στο Πανεπιστήμιο Aθηνών. 

Είναι υπεύθυνος των σελίδων βιβλίου στην "Εφημερίδα των Συντακτών" και διδάσκει δημιουργική γραφή ("Σχόλη" στις Εκδόσεις Πατάκη & Πανεπιστήμιο Δυτικής Μακεδονίας).

Έχει εκδώσει τα μυθιστορήματα (Αυτοβιογραφία ενός βιβλίου, Το μέλι και η στάχτη του Θεού, Ελληνική αυπνία, Πορφυρά γέλια, Κτερίσματα), τη συλλογή διηγημάτων (Απ’ το ίδιο ποτήρι και άλλες ιστορίες, Κρατικό Βραβείο Διηγήματος 2000), τη νουβέλα Aegypius monachus και τα θεατρικά έργα Το κίτρινο σκυλί και Το παγκάκι του κανένα.
Βιβλία του μεταφράστηκαν στα αγγλικά, γαλλικά, γερμανικά, ισπανικά και ρουμάνικα.
Έργα του δραματοποιήθηκαν επί σκηνής από τη Ρούλα Πατεράκη, τη Λίλλυ Μελεμέ, τον Θοδωρή Γκόνη, τον Περικλή Χούρσογλου και τον Θάνο Αναστόπουλο.
Πραγματοποίησε εκθέσεις φωτογραφίας στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη. Κυκλοφορούν δυο φωτογραφικά του λευκώματα (Ύστερο βλέμμα και Η πόλη στα γόνατα).
Συνεργάστηκε στο σενάριο με τον Νίκο Παναγιωτόπουλο (Delivery και Αθήνα Κωνσταντινούπολη).