19 Μαΐου 2017

Βαγγέλης Παπαδόπουλος:"Σήμερα ο σύγχρονος άνθρωπος βρίσκει λύση στη μοναξιά του σερφάροντας...."

         Βαγγέλης Παπαδόπουλος 




"Σήμερα ο σύγχρονος άνθρωπος βρίσκει λύση στη μοναξιά του σερφάροντας...."

Όλοι γνωρίζουμε τη μακρά  και πλούσια δημοσιογραφική πορεία του  Βαγγέλη Παπαδόπουλου .Μέλος της Ένωσης Συντακτών, (ΕΣΗΕΑ) και από τα πιο παλιά στελέχη της ΕΡΤ.Ρεπόρτερ, συντάκτης γραφείου, αρχισυντάκτης, αρθρογράφος και διευθυντής σε εφημερίδες και περιοδικά,συντάκτης στα δελτία ειδήσεων της τηλεόρασης, πολιτικός συντάκτης και σχολιαστής, αρχισυντάκτης της πρωινής ζώνης της τηλεόρασης της ΕΡΤ.
Το 1990  δημιούργησε για πρώτη φορά πρωινή  τηλεοπτική εκπομπή – πρόδρομο των σημερινών πρωινών- με τίτλο ΤΑ ΠΡΩΙΝΑ,ενώ η τηλεοπτική του εκπομπή Ραντεβού το μεσημέρι πήρε το πρώτο βραβείο κοινού για την καλύτερη ενημερωτική εκπομπή το 1991.
Δημοσιογραφικές αποστολές τον έφεραν στο Κάιρο για τη δολοφονία του Σαντάντ, στον πόλεμο του Κόλπου, στα γεγονότα του Ιράκ, στα γεγονότα της πτώσης του Αλία στην Αλβανία, σε συνόδους κορυφής στις Βρυξέλλες, στην υπογραφή της συμφωνίας του Μάαστριχτ, και στο διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας.
Ταξίδεψε σχεδόν σ όλο τον κόσμο καλύπτοντας για την ΕΡΤ η για τις εφημερίδες στις οποίες εργάζονταν, μεγάλα γεγονότα  και δημοσιογραφικές αποστολές συνοδεύοντας την εκάστοτε πολιτική ηγεσία της Ελλάδος.
Τα τελευταία χρόνια δραστηριοποιείται στο χώρο της συγγραφής με πρόσφατο βιβλίο τον Οδοστρωτήρα, το οποίο παρουσιάζεται απόψε στις 7 το απόγευμα,στο Public.

Με τη γνωστή του ευθύτητα καταθέτει στη συνέντευξή μας,που παραχώρησε για τους αναγνώστες της εφ.Θεσσαλία, τις απόψεις του για την Ελλάδα της κρίσης,για το ρόλο του δημοσιογράφου στη γραφή του βιβλίου,τη σημερινή κρατική τηλεόραση και την κοινωνική δικτύωση αλλά και για τις αξίες  της ζωής .


1)Το βιβλίο σας ,"Οδοστρωτήρας",μια ερωτική ιστορία με πολλά στοιχεία του σήμερα.Πείτε μας λίγα λόγια.

 Ο Οδοστρωτήρας είναι το τρίτο βιβλίο της μυθιστορηματικής μου τριλογίας: ΠΟΡΕΙΑ. Νομίζω ότι όσο υπάρχουν άνθρωποι το βιβλίο αυτό θα είναι χρήσιμο για την κοινωνία γιατί περιγράφει την πορεία των ανθρώπων και τα υπαρξιακά τους προβλήματα.Τον έρωτα,το θάνατο,την επικράτηση και διάκρισή τους,τον πόλεμο και την ειρήνη,τη στάση τους απέναντι στη ζωή,τις επιθυμίες και τα πάθη τους.
Μέσα στο διάστημα των τελευταίων 100 ετών,δηλαδή από τη Μικρασιατική καταστροφή ως σήμερα, ξετυλίγεται η ζωή και οι περιπέτειες των ηρώων στο περιθώριο της πολιτικής ζωής και καταγράφεται η πρόσφατη ιστορία της χώρας.Όχι όμως όπως τη γράφουν οι ιστορικοί,οι πολιτικοί,οι διπλωμάτες και οι επιστήμονες,αλλά όπως τη βιώνουν οι πολίτες και ο λαός.Γιατί πιστεύω πως άλλο είναι η εξιστόρηση μιας πολιτικής απόφασης ή ενός γεγονότος και άλλο πώς το βίωσε ιστορικά στο πετσί του ο λαός με όσες συνέπειες συνεπάγεται αυτό.
 Το πρώτο βιβλίο "Αίμα σπέρμα ψέμα" περιγράφει την παιδική ηλικία των ηρώων στις μικρές επαρχιακές πόλεις,τους παιδικούς έρωτες και τις σκανταλιές τους.Κάτι ανάλογο με την υπέροχη ταινία  "400 χτυπήματα" του Τρυφφώ.
 Το δεύτερο βιβλίο "Έρωτας στα χρόνια της κρίσης" περνά στην ενηλικίωσή τους και κυριαρχείται από τον αναπάντεχο έρωτα του 70χρονου πρωταγωνιστή και μιας πανέμορφης γυναίκας που έχει τα μισά του χρόνια.Αν ο διάσημος γιατρός από την Αθήνα που δέχεται τα βέλη του φτερωτού Θεού κατάγεται από τη Σμύρνη ή τη Θεσσαλονίκη ή την Καλαμαριά  δεν έχει καμία σημασία.Όπως είναι αδιάφορο αν ή γυναίκα που τον τρελαίνει είναι από τη Δράμα,το Βόλο,τα Τρίκαλα ή τα Χανιά.Εκείνο που βαραίνει είναι το γεγονός ότι ο έρωτας ανασταίνει και τους νεκρούς.Και ευτυχώς.
 Και το τρίτο βιβλίο:"Ο Οδοστρωτήρας" είναι αυτό που σαν καταλύτης φέρνει την κάθαρση και δίνει απάντηση  στα βασικά και βασανιστικά ερωτήματα για τη ζωή και πού  πάμε...

2)Η κρίση και η κατάσταση που βιώνει η χώρα μας διανθίζουν την ιστορία του βιβλίου σας.Είναι η  δημοσιογραφική σας ιδιότητα ή ο ρόλος σας ως  ενεργός  πολίτης που σας παρακίνησε να τα καταγράψετε;

Βεβαίως και με ερέθισε η οικονομική κρίση,όπως και όλα τα σημαντικά γεγονότα της γενιάς μας.Και σε όλα υπάρχει πάντα ο έρωτας και η αγάπη.Και στην καταστροφή και στο διχασμό και στο έπος του 40 και στην εθνική αντίσταση,κ.λπ.Όμως ένας συγγραφέας έχει χρέος να αντιστέκεται πάντα σ'οποιονδήποτε Οδοστρωτήρα επιδιώκει να απαξιώσει,να ταπεινώσει,να αδικήσει,να σκλαβώσει και να εξαφανίσει την ιδιοπροσωπία,την ελευθερία και την προσωπική ζωή του ανθρώπου.Αυτό το χρέος με βαραίνει και με κάνει να ξαγρυπνώ με αγωνίες και φόβους και να πασχίζω μέσα από τις λέξεις και το νόημά τους,να ρίξω φως,να λευτερώσω και να λευτερωθώ,να ζωντανέψω τις μικρές σπίθες ελπίδας που κρύβονται στις στάχτες της καρδιάς των ανθρώπων αδελφών μου.Να γίνω αγέρας,να βάλω φωτιά να καίω το σύμπαν...Να ερεθίσω τον κόσμο για να μη φοβάται,να μη σκύβει το κεφάλι,να αγαπά και να ερωτεύεται...

3)Τι παρακίνησε έναν δημοσιογράφο με τη δική σας πορεία να ασχοληθεί με τη συγγραφή λογοτεχνικών βιβλίων;

Με τη λογοτεχνία ασχολούμαι από το 1968.Ειναι μία παράλληλη ιδιότητα με εκείνη του δημοσιογράφου.Το ρεπορτάζ να γράφεται λογοτεχνικά ή η λογοτεχνία να γίνεται ρεπορτάζ-ντουμέντο(Βλέπε Τρούμαν Καπότε κλπ).Το πρώτο μου διήγημα κρίθηκε άσεμνο και οδηγήθηκα κατηγορούμενος για προσβολή της δημόσιας αιδούς.Είχε θέμα μία πολύ όμορφη ερωτική σχέση καθηγήτριας-μαθητή.Αθωώθηκα και πρωτοδίκως και στο Εφετείο, το 1968....

4)Η ΕΡΤ της δικής σας δημοσιογραφικής περιόδου και τα προβλήματα που βιώνει σήμερα.

Η ΕΡΤ είναι το πανεπιστήμιο του λαού.Είναι η φωνή της Ελλάδας.Και παρά τα λάθη και την κακοδιοίκησή της κατά καιρούς είναι σαν το Εθνικό Θέατρο.Είναι σχολή.Παράδοση.Κύρος.Έστω κι αν καταδυναστεύεται πάντα από την εξουσία πλην μικρών χρονικών περιόδων.Είναι το ελληνικό BBC...Δούλεψα  σε  αυτήν πάνω από 25 χρόνια και προσέφερα πολλά,όπως και πήρα την καταξίωση και την επιτυχία.Και μόνον που ο Σαμαράς έριξε μαύρο ήταν αρκετό να χάσει τις εκλογές.Διέπραξε έγκλημα.Κακούργημα.

5)Υπάρχει καλή τηλεόραση σήμερα;

Βεβαίως υπάρχει καλή τηλεόραση σήμερα.Αρκεί ο θεατής με το ζάπινγκ να κάνει το προσωπικό του πρόγραμμα επιλέγοντας τις καλές εκπομπές από όλα τα κανάλια και να περιφρονεί τα σκουπίδια....

6)Στο βιβλίο θίγετε την ευκολία που δημιούργησε η κοινωνική δικτύωση στις παράνομες ερωτικές σχέσεις.Είναι φαινόμενο καθαρά της εποχής μας ή απλώς έχει αλλάξει μορφή;

Οι ανθρώπινες σχέσεις παραμένουν οι ίδιες στην ουσία τους γιατί όσο υπάρχουν άνθρωποι θα γεννιούνται,θα πεθαίνουν θα μισούν,θα αγαπούν,θα ερωτεύονται.Η επικοινωνία τους ποικίλει.Από τη γραμμική γραφή και τις βραχογραφίες(ήταν το πρώτο ίντερνετ....αστειεύομαι )ως το περιστέρι που μετέφερε το σημείωμα,το γράμμα με τα ξηραμένα λουλούδια και τα αρώματα που μετέφερε ο ταχυδρόμος,ωςτο κινητό και τα sms που αστραπιαία επικοινωνεί τους ανθρώπους,ο στόχος είναι ή επαφή,το μοίρασμα,η έκφραση, ή αποφυγή της μοναξιάς...Σήμερα ο σύγχρονος άνθρωπος βρίσκει λύση στη μοναξιά του σερφάροντας....

7)Η οικογένεια τι θέση έχει στον δικό σας αξιακό κώδικα;
Είτε είσαι μέσα στο κάστρο του γάμου και θέλεις να βγεις,είτε είσαι έξω και θέλεις να μπεις πρέπει να είσαι έντιμος με την επιλογή σου.Δεν πρέπει η δική σου χαρά να γίνεται δυστυχία για τον άλλον.Το να προκαλέσεις λύπη και να διαλύσεις μία σχέση είναι εύκολο.Το δύσκολο και το ωραίο είναι να αντέχει.Η αγάπη για να είναι αληθινή πρέπει να έχει το στοιχείο της θυσίας...

8)Ποια θεωρείτε μεγαλύτερη χαρά στη ζωή;
Να είσαι αυτάρκης...

9)Τελικά,έχουν ισοπεδωθεί αξίες και ιδανικά ή μήπως υπάρχει ελπίδα να αποφύγουμε τον Οδοστρωτήρα;

Υπάρχει.Αν πιστεύεις στον εαυτό σου.Αν αποποινικοποίησεις τα συναισθήματα και τη γλώσσα.Αν ερωτεύεται και αγαπάς.Η αγάπη εξαγνίζει την αμαρτία.Ο Θεός αγάπη εστί .  






14 Μαΐου 2017

Δημήτρης Μπουραντάς Να δούμε ξεκάθαρα και ορθά τους ρόλους μας ως επιχειρηματίες,εργαζόμενοι,σύζυγοι,εραστές,κυρίως ως πολίτες"


         Δημήτρης Μπουραντάς


"Να δούμε ξεκάθαρα και ορθά 

τους ρόλους μας ως

επιχειρηματίες,εργαζόμενοι,σύζυγοι,εραστές,κυρίως ως πολίτες" 



Το βιβλίο "Αν μ'άφηνες τη λέξη να σου μάθω",που παρουσιάστηκε λίγες μέρες πριν στην πόλη μας σε πολυπληθές  κοινό, είναι η αφορμή της συζήτησής μας με τον καθηγητή Δημήτρη Μπουραντά.Το βιβλίο αποτελεί τη συνέχεια του πολυδιαβασμένου και πολυβραβευμένου Όλα σου τα' μαθα Μα ξέχασα μια λέξη" που γράφτηκε μιλά δεκαετία πριν .



"Αν μ'άφηνες τη λέξη να σου μάθω",ο τίτλος του νέου σας βιβλίου ,που αποτελεί τη συνέχεια του πολυδιαβασμένου(9 χρόνια μετά ) "Όλα σου τα μαθα μα ξέχασα μια  λέξη".Πείτε μας λίγα λόγια.

Το «Αν μ’ άφηνες τη λέξη να σου μάθω» αποτελεί μία ανατρεπτική και συγκλονιστική συνέχεια του «Όλα σου τα’ μαθα, μα ξέχασα μια λέξη αφού ανατρεπτική ήταν και η πορεία της πατρίδας μας την τελευταία δεκαετία. Σήμερα χρειαζόμαστε περισσότερες ιδέες, γνώσεις και διδάγματα για να ζήσουμε καλά σε τούτους τους ταραγμένους και δύσκολους καιρούς. Αυτά προσπαθώ να δώσω στους αναγνώστες μέσα από τις δύο κύριες και παράλληλες ιστορίες, πολιτική και ερωτκή, καθώς και μέσα από τις επιμέρους οι οποίες όλες βεβαίως συνδέονται μεταξύ τους.


Τι άλλαξε στους ήρωές σας μετά από μία δεκαετία;

Οι ήρωες ως ενεργοί πολίτες, σε αυτή τη δύσκολη δεκαετία, με βάση τις θεμελειώδεις αξίες τους ακολουθούν διαφορετικούς πολιτικούς δρόμους, πράγμα που καταστρέφει και την ερωτική τους σχέση. Έτσι η συμπεριφορά του ενός μας μαθαίνει τι είναι σωστό να κάνουμε και του άλλου ποια λάθη πρέπει να αποφύγουμε αν θέλουμε να ζήσουμε καλά και διαρκώς ερωτευμένοι σε μία κοινωνία συνοχής και ευημερίας.


Η δεκαετία αυτή ήταν η περίοδος κατά την οποία όλα ανατράπηκαν στην Ελλάδα.Ποιο στοιχείο του χαρακτήρα των Ελλήνων  αλλοίωσε (κακώς )η κρίση που βιώνει η χώρα μας;

Δεκαετίες τώρα ξεχάσαμε τις σωστές αξίες μας και τις αντικαταστήσαμε με άλλες που μας οδήγησαν στην οικονομική, πολιτική, κοινωνική και εθνική χρεοκοπία. Χάσαμε τις αξίες της αλήθειας, της εντιμότητας, της υπευθυνότητας, της δικαιοσύνης, της αλληλεγγύης, της υγειούς επιχειρηματικότητας, της εργατικότητας, το φιλότιμο. Κάναμε θεότητα την απόκτηση και κατανάλωση υλικών αγαθών και ξεχάσαμε τον άνθρωπο. Οι επιλογές και συμπεριφορές μας προσδιορίστηκαν από την ύβρη που σημαίνει ότι υπερεκτιμήσαμε τις δυνατότητες μας, αισθανθήκαμε Θεοί και αυτό μας οδήγησε σε αλαζονεία, επιθετικότητα, ασέβεια και αυθάδεια απέναντι στους προγόνους, τη φύση, τις θεμελειώδεις αξίες και τους ανθρώπους. Ξεχάσαμε ότι μετά την Ύβρη επέρχεται η Νέμεσις, δηλαδή η τιμωρία των «Θεών». Έτσι μετά από τόσες ευκαιρίες που είχαμε τα τελευταία τριάντα χρόνια καταντήσαμε το παγκόσμιο παράδειγμα προς αποφυγή, με ένα μέρος της κοινωνίας σε εξαθλίωση, με το τρίτο μεγαλύτερο μεταναστευτικό κύμα στην ιστορία, με τεράστια ανεργία και χωρίς καμία αχτίδα αισιοδοξίας για το μέλλον των παιδιών μας.


Και πού μας βοήθησε να βελτιωθούμε;

Για να βελτιωθούμε οφείλουμε να κοιταχθούμε στον καθρέφτη να συνειδητοποιήσουμε τα λάθη μας σε ατομικό και συλλογικό επίπεδο, να μετανοήσουμε και να αλλάξουμε τρόπο σκέψης και συμπεριφοράς. Να δούμε πιο ξεκάθαρα και ορθά τους κοινωνικούς μας ρόλους ως γονείς, δάσκαλοι, επιχειρηματίες, εργαζόμενοι, σύζυγοι, εραστές και κυρίως ως πολίτες. Αυτός άλλωστε είναι και ο στόχος του νέου μου βιβλίου. Αν η κρίση δεν μας οδηγήσει σε αυτό, τότε θα ισχύει για πολύ η ρήση του Αντόνιο Γκράμσι που υποστηρίζει ότι όταν το παλιό πεθαίνει και δεν μπορεί να γεννηθεί το νέο είναι η εποχή των τεράτων.


 Οι διαλέξεις σας είναι ένας πρωτότυπος (με μεγάλη απήχηση )τρόπος να παρουσιάζετε  τα βιβλία σας.Τι σας οδήγησε να το κάνετε;

Νομίζω ότι κάθε παρουσίαση βιβλίου πρέπει να προσθέτει αξία στους ανθρώπους και όχι να γίνεται για να πουληθούν βιβλία, μέσα από παρουσιαστές που παντα λένε καλά λόγια για το συγγραφέα και το βιβλίο του. Εγώ έχω την τύχη ως καθηγητής να μπορώ μέσω των διαλέξεων μου να εκλαϊκεύω επιστημονικές γνώσεις που είναι χρήσιμες για όλους μας. Έτσι επέλεξα να κάνω διαλέξεις όπως άλλωστε κάνω διαρκώς και χωρίς αμοιβή σε Λύκεια, Συλλόγους και άλλους μη κερδοσκοπικούς οργανισμούς ανεξαρτήτως των βιβλίων μου.


Είχατε προβλέψει την  κρίση; 

Υπήρχαν σημάδια της επερχόμενης φθοράς ;

Τα σημάδια της ευθείας πορείας προς τον πάτο υπήρχαν πολλές δεκαετίες πριν και έγιναν πολύ έντονα πριν δέκα χρόνια. Με άρθρο μου στην Ελευθεροτυπία στις 9/1/1992 και με τίτλο «Ο κύκλος των χαμένων αξιών» τα είχα επισημάνει. Εκτός από εμένα, πολλοί άλλοι και πολύ νωρίς έβγαζαν κραυγές αγωνίας για την καταστροφική πορεία. Η μουσική όμως στον πάρτυ που είχαμε στον Τιτανικό έπαιζε πολύ δυνατά και κανείς δεν μας άκουγε.


Θεωρείτε ότι υπάρχει τρόπος να μην ολισθήσουμε περισσότερο ;

Προηγουμένως, ανέφερα την βασική προϋπόθεση. Στο νέο μου βιβλίο υπάρχουν όλα όσα πρέπει να κάνουν οι πολιτικοί και οι πολίτες. Δυστυχώς όμως δεν είμαι αισιόδοξος ή καλύτερα είμαι αισιόδοξος στην καρδιά και απαισιόδοξος στο μυαλό.


 Έλλειψη επάρκειας,σκοπιμότητα ή λάθος χειρισμοί είναι αυτά που μας οδήγησαν ως εδώ ;

Τα λάθη όταν γίνονται μια φορά είναι ανθρώπινα και μας οδηγούν  σε μάθηση. Τα διαρκή λάθη όμως έχουν ως αιτία την ανεντιμότητα, την αλαζονεία, την έλλειψη κοινωνικής ευθύνης, το ατομικό και όχι το κοινό καλό κατά τον Αριστοτέλη. Αυτά είναι τα αίτια και όχι η έλλεψη επάρκειας, διότι ο Ελληνισμός διαθέτει εξαιρετικούς και πολλούς ανθρώπους που ξέρουν και μπορούν να κάνουν τα σωστά πράγματα σωστά και να εξασφαλίζουν την ανπάπτυξη, την αποτελεσματική λειτουργία των θεσμών, όπως του κράτους, της Δικαιοσύνης, της Υγείας, της Παιδείας, των Δημοσίων Επιχειρήσεων κλπ.


 Πόσο σημαντικό είναι να προλαβαίνουμε μη αναστρέψιμες καταστάσεις;

Αυτό δεν είναι απλά σημαντικό αλλά είναι όρος επιβίωσης. Την προνοητικότητα μας την έχουν διδάξει οι αρχαίοι πρόγονοι μας. Όμως δεν αρκεί μόνο να προβλέπουμε. Ταυτόχρονα πρέπει να δημιουργούμε το μέλλον. Συχνά δεν μπορούμε να προβλέψουμε το μέλλον. Μπορούμε όμως να το δημιουργήσουμε.


Ποια αξία θεωρείτε αδιαπραγμάτευτη ;

Ο σεβασμός στον άνθρωπο. Αν αυτή η αξία αποτελεί τη βάση μας τότε από αυτή πηγάζουν άλλες σημαντικές αξίες όπως η αλήθεια, το ήθος, η δικαιοσύνη, αλληλεγγύη, συμπόνοια, ενσυνάισθηση, συνεργασία, συνέπεια, υπευθυνότητα, ο σεβασμός στη φύση και άλλες.

7 Μαΐου 2017

Δημήτρης Στεφανάκης:"Η ευτυχία δεν μπορεί να είναι στατική σε μια ζωή γεμάτη προκλήσεις,δυσκολίες,ματαιώσεις,τραγωδίες"

          Δημήτρης Στεφανάκης


"Η ευτυχία δεν μπορεί να είναι στατική σε μια ζωή γεμάτη

προκλήσεις,δυσκολίες,ματαιώσεις,τραγωδίες"

 


Για το  νέο  βιβλίο του,με τίτλο "Ευτυχισμένες οικογένειες",που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Μεταίχμιο,συνομιλούμε με τον Δημήτρη Στεφανάκη.Ο βραβευμένοςσυγγραφέας (Prix Méditerranée Étranger,Βραβείο Καβάφη,2011,Ιππότης Γραμμάτων και Τεχνών),εξηγεί γιατί διάλεξε ως αφηγήτρια  του βιβλίου ένα γυναικείο πρόσωπο,τι σημαίνει αντι-ήρωας σε ένα μυθιστόρημα και πόσο χρήσιμοι είναι στη λογοτεχνία ανάλογοι ήρωες ενώ καταθέτει τη δική του άποψη περί οικογενειακής ευτυχίας.



Ευτυχισμένες Οικογένειες, το νέο σας μυθιστόρημα, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο. Πείτε μας λίγα λόγια.

 

Οι Ευτυχισμένες Οικογένειες είναι μια οικογενειακή σάγκα χτισμένη σε τρεις γενιές η οποία παρακολουθεί συστηματικά έναν αιώνα μικρής και μεγάλης Ιστορίας. Μια οικογένεια «υπεράνω υποψίας» εύπορη και κραταιά βρίσκεται σε πραγματικά δύσκολη θέση όταν απειλείται σοβαρά η υστεροφημία ενός από τα επιφανή μέλη της. Στη συνέχεια του βιβλίου το χτες και το σήμερα αναμειγνύονται σε μια προσπάθεια να αποδειχθεί η ιστορική αλήθεια και να αποκαλυφθούν τα ένοχα μυστικά. Οι ανατροπές που θα προκύψουν δεν έχουν να κάνουν μόνο με τα γεγονότα αλλά και με την ηθική και την ευαισθησία των προσώπων που πρωταγωνιστούν.

 

Γιατί επιλέξατε ως κεντρική ηρωίδα και αφηγήτρια ένα γυναικείο πρόσωπο; 

Η Λήδα Δημητριάδη, η κυρίαρχη αφηγηματική φωνή του βιβλίου, με έπεισε εξαρχής πως θα μπορούσε καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον να σηκώσει το βάρος της εξιστόρησης τόσων διαφορετικών αλλά και αλληλένδετων επεισοδίων. Μέχρι τώρα έχω εξοικειωθεί απόλυτα με την γυναικεία ψυχολογία στα μυθιστορήματα, είναι όμως η πρώτη φορά που εμπιστεύομαι σε μια γυναίκα την αφήγηση. Σε πολλούς θα φανεί σαν στοίχημα το οποίο ελπίζω να έχω κερδίσει.

 

Χαρακτηριστικό στοιχείο των βιβλίων σας είναι τα ταξίδια σε διαφορετικές χώρες και εποχές, στοιχείο έντονο και  στις Ευτυχισμένες Οικογένειες. 

 

Μου αρέσει το ταξίδι στο χρόνο και το παιχνίδι με την Ιστορία. Μου δίνει την δυνατότητα να  χτίσω πάνω σε μια τέταρτη διάσταση τα μικρά και μεγάλα επεισόδια που περιγράφω.  Όσο για τους πολλούς τόπους αισθάνομαι πως αφορούν την ανάγκη μου να δω το χρόνο πίσω μου με μια κοσμοπολίτικη ματιά. Άλλωστε τι άλλο είναι η λογοτεχνία αν όχι κοσμοπολιτισμός;

 

Ήρωες ή αντι-ήρωες οι περισσότεροι πρωταγωνιστές του βιβλίου σας;

Αντιήρωες στην ιδιοσυστασία τους που στη συνέχεια μερικοί από αυτούς αποκτούν αίφνης θετικό πρόσημο, όπως άλλωστε πολύ συχνά συμβαίνει και στην πραγματική ζωή. Γίνεται πολύς λόγος για τους αντιήρωες τα τελευταία χρόνια. Δεν ξέρω αν θα μπορούσε να υπάρξει αυθεντική λογοτεχνία χωρίς αυτούς.

 

Ποιον ήρωα του βιβλίου σας "συμπαθείτε" περισσότερο;

 

Καταρχάς νομίζω πως δεν μπορεί κανείς να μην συμπαθήσει την Λήδα Δημητριάδη, όσο αντιφατική και αμφιλεγόμενη αν φαντάζει με πρώτη ματιά. Ακόμα και ο σκοτεινός Ρόμπερτ Σέραρντ προκαλεί το αίσθημα της συμπάθειας, πόσω μάλλον ο  ονειροπόλος Τζώρτζης και η γοητευτική θεία Μέλπω. Η μεγάλη μου ωστόσο συμπάθεια, και δεν το κρύβω, παραμένει ο Σταμάτης Σταμάτης, ο νεαρός ερευνητής που ανατέμνει σχολαστικά το σώμα της Ιστορίας. Είναι ένας χαρακτήρας που θα ήθελα να τον χρησιμοποιήσω και σε επόμενα βιβλία μου.


Η Λήδα Δημητριάδη, διακατέχεται από συμπλέγματα ,απωθημένα και θυμό ,που στη συνέχεια δείχνουν να κατευνάζονται –και δεν θα αποκαλύψω πώς. Τι συμβαίνει με αυτή την ηρωίδα;

 

Δεν είναι η μόνη. Μπορώ να σας δείξω χιλιάδες πρωταγωνιστές της πραγματικότητας και της φαντασίας που επιτρέπουν να καταλαγιάσουν μέσα τους παρόμοια συναισθήματα. Η ζωή είναι δάσκαλος, σκληρός δάσκαλος ενίοτε, αλλά δάσκαλος. Ας μην βιαζόμαστε να προεξοφλήσουμε την πορεία και την εξέλιξη ενός ανθρώπου στη ζωή και στα βιβλία. Το μέλλον επιφυλάσσει εκπλήξεις, πολλές από τις οποίες, είναι, ευτυχώς, ευχάριστες.

 

Η ηρωίδα σας, παρόλο που ανακινεί έρευνες για να μάθει τα κρυμμένα μυστικά της ευρύτερης οικογένειάς της, δείχνει, από ένα σημείο και μετά, να μην θέλει να μάθει όλη την αλήθεια. Είναι απαραίτητο, τελικά, κάποιες φορές να μην γνωρίζουμε τα πάντα;

 

Δεν ξέρω αν η γνώση αυτή μας προσφέρει κάτι από ένα σημείο και πέρα. Η Λήδα εμφορείται αρχικά από την εμμονή της  να εκδικηθεί, βαθμιαία όμως αντιλαμβάνεται πως καθένα από τα τρομερά οικογενειακά μυστικά  την αφορά λίγο πολύ κι αυτό είναι μια συνθήκη ωρίμανσης που πρέπει να έχει κάθε πρωταγωνιστικός χαρακτήρας σ’ ένα μυθιστόρημα.

 

Οι ήρωες του βιβλίου σας δείχνουν να κάνουν τα πάντα για το χρήμα, τα περιουσιακά στοιχεία  και την κοινωνική καταξίωση. Το χρήμα και η δόξα πάνω από όλους και από όλα;

Υπάρχουν, και το ξέρουμε όλοι, πολλά υποκατάστατα για την ανθρώπινη ευτυχία και αξιοπρέπεια. Το χρήμα, η δόξα, η εξουσία, η κοινωνική καταξίωση είναι μερικά από αυτά. Από την άλλη δεν ξέρω κανέναν που να μην τα πόθησε σε κάποια φάση της ζωής του. Πρέπει να είμαστε επιεικείς απέναντι στους ανθρώπους είτε ως πραγματικά είτε ως φανταστικά πρόσωπα. Στη ζωή και στο μυθιστόρημα όλα είναι πιο δύσκολα από όσο πιστεύουμε. Καλό θα είναι να μην το ξεχνάμε ποτέ.

 

Ο χαρακτηρισμός "ευτυχισμένη" είναι απόλυτος ,ιδιαίτερα όταν μιλάμε για οικογένειες, αφού ο καθένας εκλαμβάνει διαφορετικά την έννοια αυτή .Θέλατε μέσω του μυθιστορήματός σας να καταδείξετε ότι τίποτε δεν είναι απόλυτο;

 

Στη λογοτεχνία τίποτε δεν είναι απόλυτο, ή μάλλον, τίποτε δεν είναι αδιαμφισβήτητο.  Η έννοια της ευτυχίας δεν μπορεί να είναι στατική σε μια ζωή γεμάτη προκλήσεις, δυσκολίες, ματαιώσεις και τραγωδίες. Η δυναμική θεώρηση των πραγμάτων σου επιτρέπει τουλάχιστον να αντιμετωπίζεις πρόσωπα και καταστάσεις με την ευλογία  της λεπτής ειρωνείας και του χιούμορ. Ας κάνουμε το ίδιο και με τον όρο «ευτυχισμένες οικογένειες».

 

 

Στο δικό σας αξιακό κώδικα  τι θέση έχει ο θεσμός της οικογένειας;

 

Είναι απλό νομίζω: Δύσκολα μπορεί να συγκριθεί κάτι εφήμερο με αυτό που χτίζει κανείς επί χρόνια. Με αυτή την έννοια οι οικογενειακές σχέσεις, περισσότερο ή λιγότερο ευτυχείς, παραμένουν μια ισχυρή παρακαταθήκη. Ταυτόχρονα καλό θα είναι να εκλείψει επιτέλους η οικογενειοκρατία ως κυρίαρχη κοινωνική δομή.

 

Ποια στοιχεία συνθέτουν, κατά την άποψή σας ,μια ευτυχισμένη οικογένεια;

 

Στη διάρκεια  της συγγραφής αυτού του βιβλίου, διερωτήθηκα αρκετές φορές τι σημαίνει ευτυχισμένη οικογένεια. Ομολογώ ότι η απάντηση που έδινα κάθε φορά είχε να κάνει με τις μεταπτώσεις  της αφήγησης, που όπως ήδη ξέρετε κι εσείς, είναι πολλές σε αυτό το βιβλίο. Ακούγεται κάπως παράξενο να το λέει ένας συγγραφέας αλλά οι ήρωές μου με δίδαξαν περισσότερο από όσα γνώριζα ή νόμιζα πως γνώριζα για την οικογενειακή ευτυχία. Απέναντι σε μια τόσο ακραία  οικογενειακή ιστορία όπως αυτή του νέου μου μυθιστορήματος  χρειάζεται κανείς να επιδείξει επιείκεια και ευελιξία. Δεν ξέρω αλήθεια να σας πω αν η οικογενειακή ευτυχία είναι ζήτημα ηθικής ή αφοσίωσης. Ίσως είναι απλώς θέμα αγάπης με την έννοια που αποκτά αυτή η λέξη όταν κανείς καλείται να συγχωρήσει πρώτα από όλους τον ίδιο του τον εαυτό. Ένα είναι σίγουρο πάντως: Οι οικογένειες βρίσκουν πάντα ένα τρόπο να  είναι ευτυχισμένες κι αυτός ο τρόπος υπερβαίνει ακόμα και την φαντασία του συγγραφέα.

 


Ο Δημήτρης Στεφανάκης στον Βόλο ,για την παρουσίαση του βιβλίου :"Ευτυχισμένες οικογένειες",εκδ.Μεταίχμιο.


Ο Σύλλογος Αποφοίτων Ελληνογαλλικής Σχολής Βόλου «Άγιος Ιωσήφ», τα Public και οι εκδόσεις Μεταίχμιο προγραμματίζουν την παρουσίαση του νέου μυθιστορήματος του Δημήτρη Στεφανάκη «Ευτυχισμένες Οικογένειες», την Τρίτη 9 ,Μαΐου στις 7μ.μ. στο Public Βόλου. 

Για το βιβλίο θα μιλήσει η εκπαιδευτικός – αρθρογράφος λογοτεχνίας Χαριτίνη Μαλισσόβα. Η Άρτεμις Χατζηγεωργίου – Κουτσούκου, πρόεδρος του συλλόγου «Άγιος Ιωσήφ» θα απευθύνει χαιρετισμό. 

Συντονίζει η δημοσιογράφος Ροσσάνα Πώποτα, ενώ ο συγγραφέας θα συνομιλήσει με το κοινό και θα υπογράψει αντίτυπα του βιβλίου του.




30 Απριλίου 2017

Ευάγγελος Αυδίκος: "Η γνώση και η κατανόηση απομακρύνουν από τον φανατισμό."

             Ευάγγελος Αυδίκος


 "Η γνώση και η κατανόηση απομακρύνουν από τον φανατισμό."


Το βιβλίο του Καθηγητή του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας κυρίου Ευάγγελου Αυδίκου,  Οι τελευταίες πεντάρες" ,που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ταξιδευτής και παρουσιάστηκε με ιδιαίτερη επιτυχία την περασμένη Τετάρτη στο Αμφιθέατρο του τμήματος Οικονομικών Επιστημών  του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας είναι η αφορμή της σημερινής συζήτησής μας.

Ο κύριος Αυδίκος εξηγεί πόσο μας αφορά σήμερα η περίοδος του Εμφυλίου και πόσο σημαντικό είναι να διαφυλάξουμε την ιστορική μνήμη και να την περάσουμε ορθά στις σχολικές και πανεπιστημιακές τάξεις,πόσο η λογοτεχνία  μπορεί να έχει θεραπευτική δράση στις πληγές του παρελθόντος αλλά και  πόσο το συγκεκριμένο μυθιστόρημα ,που έχει αφετηρία ένα ιστορικό γεγονός του παρελθόντος, μπορεί να  συνομιλεί με το παρόν της κρίσης.

 



"Οι τελευταίες πεντάρες",εκδ.Ταξιδευτής ,το τέταρτο κατά σειρά βιβλίο σας,με άξονα τον εμφύλιο πόλεμο στην ιδιαίτερη πατρίδα σας,την Πρέβεζα.Πείτε μας λίγα λόγια.

 

Αφετηρία του μυθιστορήματος είναι ένα τραγικό ιστορικό γεγονός, που συνέβη τον Σεπτέμβριο του 1944 στην Πρέβεζα. Πρόκειται για μια πράξη της προ-εμφυλιακής βίας, μια και η κύρια φάση του  Εμφυλίου άρχισε αργότερα. Είχε προηγηθεί η απελευθέρωση της πόλης , στις 14 εκείνου του μήνα, με την είσοδο των δυνάμεων του ΕΛΑΣ στην πόλη που εγκαταστάθηκαν σε καίρια σημεία. Αμέσως μετά, φτάνει στην πόλη ένα τάγμα του ΕΔΕΣ , της άλλης αντιστασιακής ομάδας, με επικεφαλής τον ταγματάρχη Δημήτρη Γαλάνη. Από την πρώτη στιγμή υπήρχε καχυποψία και ενδεχομένως επικράτησαν άλλες σκέψεις. Η συμφωνία για κοινό εορτασμό της απελευθέρωσης δεν τηρείται και ο ΕΔΕΣ ειδοποιεί τους προσκείμενους σ’ αυτόν πολίτες να αναζητήσουν καταφύγιο, από πιθανολογούμενη επίθεση του ΕΛΑΣ εναντίον τους, στην έδρα του Τάγματος, το κάστρο του Παντοκράτορα. Τελικά, άρχισαν οι εχθροπραξίες, ενώ παράλληλα ο ΕΔΕΣ προέβη σε συλλήψεις εκατοντάδων πολιτών και σε επίθεση στο Γυμνάσιο της πόλης, όπου είχε στρατοπεδεύσει η Υποδειγματική ΕΠΟΝ. Στο τέλος οι 14 Επονίτες συλλαμβάνονται και εκτελούνται στις 23 Σεπτεμβρίου , μαζί με 34 άλλους πολίτες.

   Αφετηρία του μυθιστορήματος είναι το ιστορικό γεγονός. Πρόθεσή του είναι να μιλήσει για την τραγωδία της εμφύλιας βίας και των πολλαπλών επιπτώσεων στις κοινωνικές σχέσεις. Ταυτόχρονα, εστιάζει στη συζήτηση για τον τρόπο που αντιμετωπίζεται ένα τέτοιο τραυματικό γεγονός. Σιωπούμε; Το βγάζουμε έξω από τον δημόσιο διάλογο από φόβο μήπως ερεθίσουμε τις πληγές; Θέτουμε το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων;

   Αυτά είναι τα βασικά ερωτήματα που οργανώνουνε το μυθιστόρημα. Το ιστορικό γεγονός είναι η πρόφαση. Για τον λόγο αυτό, εβδομήντα χρόνια μετά, ο Σπυρίδων, ο Άγγλος αρραβωνιαστικός της Νίκης, εγγονής ενός θύματος επισκέπτεται την πόλη υλοποιώντας την επιθυμία της αγαπημένης του να αποκατασταθεί η μνήμη του αδερφοπαππού της.Αυτή η επίσκεψη αποτελεί την αφορμή να ανασυρθούν οι μνήμες, να αποκαλυφθούν οι πληγές. Να έρθουν στο φως ένοχα μυστικά και να γίνει γνωστή η ζωή τσακισμένων ανθρώπων. Ζωές που δεν είναι μοναδικές αλλά μπορούν να συναντηθούν σε κάθε τόπο της χώρας. Από τη μια και από την άλλη πλευρά.

 

Σε ποιο βαθμό το μυθιστόρημά σας βασίζεται σε πραγματικά πρόσωπα;

 

Το μυθιστόρημα αντλεί το υλικό από υπαρκτούς πρωταγωνιστές αλλά και από την ατμόσφαιρα που επικρατούσε εκείνη την περίοδο. Όμως, τα πρόσωπα δεν είναι απεικόνιση συγκεκριμένων προσώπων. Δημιουργούνται νέα πρόσωπα που εκφράζουν την εποχή, που συγκροτούνται από πτυχές κάποιων πραγματικών. Συνεπώς, αυτό που κυριαρχεί είναι η μυθοπλασία. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Περικλή Κοντοπόδαρου, που ανοίγει την ιστορία. Είναι προϊόν μυθοπλασίας, καθώς δεν διασώθηκε κανένας από τους Επονίτες. Με τον τρόπο αυτό, υπογραμμίζεται, εξαρχής, η μετακίνηση από τον χώρο του ιστορικού γεγονότος στον μύθο. Η ιστορία ως γεγονός αλλά και ως πλαίσιο υπηρετεί τη μυθοπλασία και την ανάδειξη των όσων συνέβησαν σε τραγωδία, με όρους οντολογικούς.

 

"Οι τελευταίες πεντάρες",ο τίτλος που επιλέξατε, είναι οι τελευταίοι απόηχοι της περιόδου του Εμφυλίου στη νέα γενιά ;

 

Τι είναι οι πεντάρες; Είναι νομίσματα μεταλλικά(δίφραγκα, εικοσάρικα) που χρησιμοποιούνταν στο πιτς(στριφτό), ένα παιχνίδι τζογαρίσματος που παιζόταν στην Πρέβεζα ως και την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα. Το πιτς είναι ένα από τα πάθη του Ξηγημένου. Ο τίτλος λοιπόν έχει πολλαπλά σημαινόμενα. Είναι οι τελευταίες πεντάρες για τον Ξηγημένο, για πολλούς από τους ήρωες, για όσα πλήγωσαν τη χώρα. Ενδεχομένως μπορεί να είναι και το τέλος μιας εποχής.

 

Τι σας ώθησε να γράψετε ένα βιβλίο για τον εμφύλιο την εποχή που βιώνουμε την οικονομική κρίση;

 

Νομίζω πως είναι η πιο κατάλληλη εποχή να συζητήσουμε με παρρησία για τον Εμφύλιο. Παρόλο που η Εθνική Αντίσταση αναγνωρίστηκε το 1984, οι πληγές του Εμφυλίου επανέρχονται με αφορμή την κρίση. Υπενθυμίζω την ένταση που προκλήθηκε με αφορμή την τιμητική εκδήλωση για τον Μπελογιάννη. Σ’ αυτό το κλίμα η λογοτεχνία έχει την ευθύνη αλλά και τη δυνατότητα να μιλήσει με τρόπο που θα κατανοεί και θα αναδείξει την τραγικότητα της εμφύλιας βίας. Που θα μιλήσει για την ανάγκη να θεραπεύσουμε τις πληγές. Να κοιτάξουμε κατάματα το παρελθόν. Τις ευθύνες  για όσα έγιναν που δίχασαν την Ελλάδα για μισόν αιώνα. Η μισή σχεδόν Ελλάδα περιθωριοποιήθηκε. Θεωρήθηκε πως δεν έχει τα προσόντα να ενταχθεί στον εθνικό κορμό. Επικράτησαν λογικές υποταγής στην πολιτική εξουσία με πολιορκητικό κριό το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων. Όλες αυτές οι παθογένειες διογκώθηκαν. Επικράτησε η λογική της στρουθοκαμήλου, που μας έμαθε να βάζουμε τα προβλήματα και τις πληγές κάτω από το χαλί. Εκ του αποτελέσματος αντιλαμβανόμαστε πόσο επιβλαβής ήταν αυτή η στάση. Η λογοτεχνία μπορεί να μιλήσει για όσα μας πληγώνουν. Έτσι, το μυθιστόρημά μου έχει αφετηρία ένα ιστορικό γεγονός του παρελθόντος αλλά συνομιλεί με το παρόν της κρίσης.

 

Η περίοδος του Εμφυλίου έχει περάσει στην ιστορία,αυτή που διδάσκεται στα σχολεία.Θεωρείτε ότι διδάσκεται στις σωστές της διαστάσεις;

 

Νομίζω πως χρειάζεται να είμαστε πιο τολμηροί στην ένταξη της δεκαετίας του 1940, ιδίως του Εμφυλίου, στο μάθημα της ιστορίας. Βούληση χρειάζεται. Τρόποι θα βρεθούν. Προϋπόθεση γι’ αυτό είναι η κατανόηση των επιπτώσεων στη διαμόρφωση ταυτότητας πολίτη στις νεότερες γενιές. Απαιτείται θαρραλέα προσέγγιση του Εμφυλίου. Να μάθουν τα παιδιά τη σύγχρονη ιστορία, ώστε να μπορέσουν να αξιολογήσουν, να κρίνουν και να λάβουν θέση στα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα. Η ατολμία και οι φοβίες για όξυνση των πολιτικών παθών δεν έχουν βάση. Η γνώση και η κατανόηση απομακρύνουν από τον φανατισμό. Δημιουργούν προϋποθέσεις κατανόησης και συνεννόησης, που αποτελούν βασικά στοιχεία για τη λειτουργία μιας Δημοκρατίας. Ακόμη, μπορεί να συμβάλλουν στην εμπέδωση  το αίσθημα  εμπιστοσύνης στις κοινωνικές σχέσεις αλλά και στη σχέση πολίτη και πολιτικών και πολιτειακών παραγόντων.

 

Στο εξώφυλλο του βιβλίου βρίσκεται ένας νέος άνδρας που φαίνεται ότι κλαίει. Είναι μεγάλο το βάρος όσων κληροδότησαν οι πρωταγωνιστές της ζοφερής εκείνης περιόδου;

 

Αναμφίβολα. Αρκεί να ρίξει κάποιος , έστω και μια ματιά, στη μεταπολεμική ιστορία της χώρας. Ο νέος δεν κλαίει. Βρίσκεται , όμως, σε κατάσταση απόγνωσης. Αμηχανίας. Μετά από  σχεδόν εβδομήντα χρόνια μετά τη λήξη του Εμφυλίου βρισκόμαστε σε μια δύσκολη θέση. Καταφέραμε να δημιουργήσουμε ένα εφιαλτικό τοπίο για τις νεότερες γενιές. Τους κληροδοτούμε έναν κόσμο που δεν μπορεί να προκαλέσει αισιοδοξία. Ταυτόχρονα, η εικόνα του νέου αποπνέει περισυλλογή. Είναι άκρως αναγκαία, ώστε όλοι να αναλάβουμε τις ευθύνες μας. Και σ’ αυτόν τον νέο κόσμο οι νέοι θα πρέπει να έχουν τη θέση του οδηγού.

 

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η χρήση της ντοπιολαλιάς που χρησιμοποιούν οι ήρωές σας.Πέρασαν χρόνια για να αντιληφθούμε πόσο σημαντικό  είναι να διαφυλάξουμε τις τοπικές διαλέκτους.Θέλετε να μας πείτε την άποψή σας;

 

Έχετε δίκιο. Γενικότερα, ο τοπικός πολιτισμός απαξιώθηκε μεταπολεμικά. Ωστόσο, η ντοπιολαλιά έχει και αφηγηματικές αναφορές. Η συγκεκριμένη επιλογή για την αφηγηματική οργάνωση του μυθιστορήματος επέβαλε την ντοπιολαλιά, ώστε να υπάρχει το στοιχείο του ρεαλισμού. Θα ήταν καρικατούρες οι λαϊκοί ήρωες αν χρησιμοποιούσαν στον δικό τους λόγο την αστική δημοτική.

 

"Η πληγή γίνεται τυφλό μίσος που σκιάζει τη λογική και απελευθερώνει τα πιο επιθετικά ένστικτα" ,αναφέρετε χαρακτηριστικά.Ενώ λίγο πιο πάνω λέτε:(δια στόματος ήρωά σας):"Η αγάπη καταλύει τον εγωκεντρισμό",Θεωρώ ότι οι φράσεις αυτές συνοψίζουν και την πρόθεσή  σας να καταθέσετε στους αναγνώστες το ανά χείρας βιβλίο σας.Πόσο συμφωνείτε ;

 

Σας ευχαριστώ για την επισήμανση. Η πληγή που κακοφορμίζει γεννά αισθήματα αρνητικά. Το έχουμε βιώσει. Η λογοτεχνία μπορεί  να πραγματευτεί με διαφορετικό τρόπο τις πληγές. Να τις θεραπεύσει. Και σ’ αυτή την κατεύθυνση είναι σημαντικός ο ρόλος της αγάπης, που έρχεται από την κατανόηση πως όλοι οι άνθρωποι έχουν το ίδιο δικαίωμα στη ζωή. Πως ο πόνος για την απώλεια είναι ίδιος, πέρα από πολιτικές πεποιθήσεις.

 

Ως Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας πόσο ενδιαφέρον δείχνουν οι νέοι φοιτητές σε σχέση με το μάθημα της Ιστορίας;

 

Οι νέοι έχουν πάντοτε ενδιαφέρον για την ιστορία και τον πολιτισμό τους. Δυστυχώς, οι εξετάσεις έχουν εγκλωβίσει τη σχέση αυτή σ’ έναν φορμαλισμό. Στο Τμήμα που υπηρετώ γίνεται σοβαρή προσπάθεια για μια δημιουργική σχέση με όλα αυτά, με αποτέλεσμα να αναδιατάσσεται η σχέση των παιδιών με την ιστορία.

 

Είναι η ιστορική μνήμη πολύτιμο εφόδιο  για τους νέους ανθρώπους ;

 

Η μνήμη είναι σαν το λογισμικό στην τεχνολογία. Η πορεία στη ζωή αλλά και ο συναισθηματικός κόσμος εξαρτώνται από τις μνήμες που φορτώνονται στο λογισμικό των νέων.

 

23 Απριλίου 2017

Δημήτρης Αθανασάκης "Ο λόγος ενώνει,σε αντίθεση με τον παραλογισμό και την προκατάληψη που φανατίζει και διαχωρίζει"

         Δημήτρης Αθανασάκης 



"Ο λόγος ενώνει,σε αντίθεση με τον παραλογισμό και την προκατάληψη που φανατίζει και διαχωρίζει"

 




Το βιβλίο "Ο Σπινόζα και ο σπινοζισμός",του Pierre-François Moreau,(εκδ.Ι.Σιδέρης) είναι η αφορμή της σημερινής συνομιλίας με τον Επίκουρο Καθηγητή Φιλοσοφίας στο ΑΠΘ, Δημήτρη Αθανασάκη,στον οποίο και αναλογεί η επιστημονική επιμέλειά του.

Για το βιβλίο "Ο Σπινόζα και ο σπινοζισμός",που θα παρουσιαστεί στο Public Βόλου την Τρίτη 25 Απριλίου στις 7 το απόγευμα, θα μιλήσουν οι κ.κ:

- Μιχαήλ Ζουμπουλάκης, Καθηγητής του Τμήματος Οικονομικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

- Ευάγγελος Αυδίκος, Καθηγητής του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

- Δημήτρης Αθανασάκης, Επίκουρος Καθηγητής του Τμήματος Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.


Συνέντευξη 


1) «Ο Σπινόζα και ο σπινοζισμός», το βιβλίο του Pierre-François Moreau, την επιστημονική επιμέλεια του οποίου έχετε κάνει εσείς. Πείτε μας πώς προέκυψε η συνεργασία αυτή;

 

Ο κ. Pierre-François Moreau, Καθηγητής Φιλοσοφίας, υπήρξε ο επόπτης της διδακτορικής μου διατριβής στην École Normale Supérieure de Lyon, με θέμα τη φιλοσοφία του Σπινόζα. Από τότε μέχρι σήμερα έχω τη χαρά και την τιμή να συνεργάζομαι αδιάλειπτα μαζί του στο πλαίσιο μιας έρευνας που διεξάγεται σε πανευρωπαϊκό επίπεδο, με τη συνδρομή ποικίλων ερευνητικών κέντρων και εργαστηρίων που συντονίζονται από το Institut d’histoire des représentations et des idées dans les modernités (IHRIM)-ENS DE LYON, και στόχο έχει την κατανόηση των θεμελιωδών οντολογικών, γνωσιολογικών, ηθικών και πολιτικών ζητημάτων και εννοιών που εισάγει στην Ευρώπη του 17ου και του 18ου αιώνα η Νεότερη Φιλοσοφία. Δεν πρόκειται, ωστόσο, για μια έρευνα περιχαρακωμένη στο παρελθόν. Η κατανόηση των νεότερων φιλοσοφικών συστημάτων σκέψης, τα οποία αναπτύχθηκαν στο διάστημα μεταξύ δύο επαναστάσεων που καθόρισαν το μέλλον της Ευρώπης, της Επιστημονικής Επανάστασης και της Γαλλικής Επανάστασης, είναι βασική προϋπόθεση για μια ολοκληρωμένη αντίληψη των κρίσιμων διακυβεύσεων της σύγχρονης φιλοσοφικής σκέψης. Πρόκειται λοιπόν για μία έρευνα που εμβαθύνει στα φιλοσοφικά προβλήματα του κοινού μας ευρωπαϊκού παρελθόντος για να αντιληφθεί εν τέλει καλύτερα, υπό το πρίσμα των γενικών θεωρητικών προϋποθέσεων και των ειδικών μεθοδολογικών απαιτήσεων της φιλοσοφικής εργασίας, τα προβλήματα του κοινού μας παρόντος.

 

2) Με δεδομένο ότι ο Σπινόζα έχει ελάχιστα αναφερθεί σε αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, τι οδήγησε έναν Έλληνα μεταπτυχιακό φοιτητή να ασχοληθεί με το έργο του;

 

Είναι αλήθεια ότι ο Σπινόζα σπανίως αναφέρεται ονομαστικά σε άλλους φιλοσόφους. Ακόμη και ο Descartes που είναι ο βασικός θεωρητικός του αντίπαλος δεν κατονομάζεται στην Ηθική παρά μόνο τρεις φορές. Υπάρχουν ωστόσο στο έργο του Σπινόζα (συμπεριλαμβανομένων των Επιστολών) ρητές εγκωμιαστικές αναφορές στους αρχαίους ατομικούς φιλοσόφους και επικριτικές αναφορές στον Πλάτωνα και στον Αριστοτέλη. Συνεπώς η αρχαία φιλοσοφία δεν παύει να είναι παρούσα στο έργο του είτε ως δεξαμενή θεωρητικών συμμαχιών (έστω και αν αυτές δεν αναπτύσσονται περαιτέρω) είτε ως ο ορίζοντας από τον οποίο η σπινοζική σκέψη απομακρύνεται καθώς συγκροτεί σταδιακά τις έννοιές της και αποκτά επίγνωση της πρωτοτυπίας της.

 

3) Είστε επίκουρος Καθηγητής Φιλοσοφίας στο Α.Π.Θ. Πόσο τα 18χρονα παιδιά έχουν τις προσλαμβάνουσες για να ανταποκριθούν σε ένα απαιτητικό μάθημα όπως αυτό της φιλοσοφίας;

 

Ξέρετε, στη φιλοσοφία οι προσλαμβάνουσες ορισμένες φορές συνιστούν μειονέκτημα παρά πλεονέκτημα. Ιδίως αν εμπίπτουν στην κατηγορία αυτού που ο Σπινόζα αποκαλεί «προκατάληψη», αν δηλαδή, για να χρησιμοποιήσω μια διαφορετική ορολογία, αποτελούν «επιστημολογικό εμπόδιο» για την κατανόηση ενός φιλοσοφικού έργου. Υπό την έννοια αυτή, οι νέοι φοιτητές βρίσκονται μάλλον σε πλεονεκτική θέση για να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των φιλοσοφικών μαθημάτων.

 

4) Ο Μπαρούχ Σπινόζα αναγνωρίστηκε μετά τον θάνατό του, όπως πολλοί φιλόσοφοι. Οι προκαταλήψεις της εποχής τον έκριναν ανεπιθύμητο τόσο στην εβραϊκή κοινότητα, όπου και ανήκε, και τα βιβλία του συμπεριελήφθησαν στον κατάλογο των απαγορευμένων βιβλίων της Καθολικής Εκκλησίας. Συμβαίνει κάτι ανάλογο σήμερα;

 

Ο Σπινόζα (1632-1677) είναι ευρέως γνωστός στους φιλοσοφικούς και επιστημονικούς κύκλους της εποχής του ήδη από το 1670, έτος δημοσίευσης της Θεολογικο-πολιτικής Πραγματείας. Τόσο γνωστός ώστε τον Φεβρουάριο του 1673 του προσφέρεται μία θέση τακτικού Καθηγητή Φιλοσοφίας στην Ακαδημία της Χαϊδελβέργης, την οποία αρνείται. Ο Leibniz τον επισκέπτεται στην Ολλανδία και συζητούν εκτενώς τις πρώτες προτάσεις της Ηθικής. Αυτό όμως που πρέπει να τονισθεί είναι ότι ελάχιστα φιλοσοφικά έργα υπήρξαν αντικείμενο τόσο έντονων διαμαχών όσο το έργο του Σπινόζα. Για αξιοσημείωτα μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τη μεταθανάτια δημοσίευση του σημαντικότερου έργου του, της Ηθικής, ο Σπινόζα υπήρξε ένας από τους «απαγορευμένους» συγγραφείς, όπως άλλωστε, πριν από αυτόν, ο Giordano Bruno, ο Κοπέρνικος και ο Γαλιλαίος. Τέτοιου είδους απαγορεύσεις έχουν σήμερα αρθεί, η διαμάχη όμως για την ερμηνεία του έργου του, το οποίο παραμένει ακόμη σε αρκετά σημεία αινιγματικό, συνεχίζει να είναι έντονη τόσο στην ηπειρωτική Ευρώπη όσο και στον Αγγλοσαξωνικό κόσμο. Ο Σπινόζα κατέχει επίσης κεντρική θέση στον φιλοσοφικό και πολιτικό στοχασμό του 20ού αιώνα. Αναφέρω ενδεικτικά ότι ο A. Negri, ένας από τους σημαντικότερους σύγχρονους πολιτικούς φιλοσόφους, τοποθετεί στον πυρήνα του ύστερου έργου του την έννοια του «πλήθους» (multitude), την οποία δανείζεται από την Πολιτική Πραγματεία του Σπινόζα. Πριν από τον Negri, ο L. Althusser και στη συνέχεια ο P. Macherey αναζήτησαν στον Σπινόζα τις βάσεις μιας «θετικής διαλεκτικής», εντελώς απαλλαγμένης από την τελεολογία και το στοιχείο της άρνησης που χαρακτηρίζει, σύμφωνα με την αντίληψή τους, τη διαλεκτική του Hegel. Κατά παράδοξο τρόπο, η φιλοσοφία του Σπινόζα, σε αντίθεση με πολλές άλλες, δεν έχασε ποτέ την επικαιρότητά της, δηλαδή τη θεωρητική της παραγωγικότητα σε διαφορετικά κάθε φορά ιστορικά και διανοητικά πλαίσια. Δεν θα ήταν λοιπόν εσφαλμένο να ισχυριστούμε ότι ήταν και παραμένει μια φιλοσοφία του παρόντος. Αυτό ακριβώς την καθιστά εξαιρετικά ενδιαφέρουσα.

 

5) Ο ορθολογισμός συνδέεται με το έργο των Ντεκάρτ, Λάιμπνιτς και Σπινόζα. Ποιος κατά την άποψή σας έχει αφήσει σημαντικότερο έργο;

 

Θα ήταν ακριβέστερο να μιλήσει κανείς για ορθολογισμούς παρά για «Ορθολογισμό» με την έννοια ενός μοναδικού, προϋπάρχοντος κανονιστικού ιδεώδους που «εκφράζεται» ιστορικά μέσα από το έργο του Descartes, του Σπινόζα και του Leibniz. Ο Σπινόζα στρέφεται ρητά εναντίον του καρτεσιανού Cogito, ενώ ο Leibniz αντικρούει με σφοδρότητα τη φιλοσοφία του Σπινόζα, την οποία ερμηνεύει στα Δοκίμια Θεοδικίας ως μια φιλοσοφία της «τυφλής αναγκαιότητας». Μπορεί ωστόσο να υποστηριχθεί ότι και οι τρεις προσπαθούν να απαντήσουν στα ίδια θεωρητικά ερωτήματα, έστω και αν οι απαντήσεις που δίνουν είναι πολύ διαφορετικές. Αν πάντως επιχειρούσαμε να τοποθετήσουμε τα τρία αυτά φιλοσοφικά συστήματα σε μία κοινή κλίμακα, θα διαπιστώναμε ότι ο Σπινόζα είναι αναμφίβολα αυτός που ωθεί τον κλασικό ορθολογισμό, δηλαδή εν τέλει τον ίδιο τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, στις ακραίες του συνέπειες (μπροστά στις οποίες φαίνεται να οπισθοχωρούν τόσο ο Descartes όσο και ο Leibniz).

 

6) Στον τίτλο σκόπιμα διαχωρίζεται ο φιλόσοφος Σπινόζα από τον σπινοζισμό;

 

Πολύ εύστοχη ερώτηση! Κανένα φιλοσοφικό σύστημα – και πολύ περισσότερο το σύστημα του Σπινόζα ο οποίος ουδέποτε ισχυρίστηκε κάτι τέτοιο – δεν εμπερικλείει a priori το σύνολο των μελλοντικών ερμηνειών του ή το σύνολο των προβλημάτων στα οποία καλείται εκ των υστέρων να δώσει απαντήσεις. Σε αρκετές περιπτώσεις μάλιστα οι μεταγενέστερες ερμηνείες του σπινοζικού συστήματος, όπως, π.χ., αυτές που διατυπώνονται στο πλαίσιο του Γερμανικού Ιδεαλισμού, υπερβαίνουν τόσο τις διακηρυγμένες προθέσεις του Σπινόζα όσο και αυτά που μπορούν πράγματι να τεκμηριωθούν με βάση το γράμμα του κειμένου του. Είναι λοιπόν μεθοδολογικά αναγκαίο να διακριθεί το σύστημα από την ιστορία των ερμηνειών του. Στόχος μιας τέτοιας διάκρισης όμως δεν είναι ο διαχωρισμός των «ορθών» από τις «λανθασμένες» ερμηνείες και η απόρριψη των δεύτερων (η ερμηνεία του Σπινόζα από τον Hegel είναι φιλοσοφικά ενδιαφέρουσα παρά την πρόδηλη παρανόηση στην οποία βασίζεται, ή μάλλον εξαιτίας της παρανόησης αυτής). Στόχος είναι, αντίθετα, ο προσδιορισμός της λογικής (ή της θεωρητικής σκοπιμότητας) που υποβαστάζει την κάθε ερμηνεία. Ένας τέτοιος προσδιορισμός μάς επιτρέπει να κατανοήσουμε επαρκέστερα όχι τόσο το ίδιο το σπινοζικό σύστημα όσο τη σκέψη εκείνου που, στο πλαίσιο της δικής του φιλοσοφίας, επιχειρεί να το ερμηνεύσει.

 

7) Υπάρχει κάποια φράση- ή κάποια θεωρία -του Σπινόζα που νομίζετε ότι ταυτίζεται με την παρούσα κατάσταση στη χώρα μας;

 

Είναι οπωσδήποτε εσφαλμένο, από αυστηρά μεθοδολογική σκοπιά, να απομονώνονται φράσεις ή φιλοσοφικές θεωρίες από το συνολικό πλαίσιο (ή το «σύστημα σκέψης») εντός του οποίου διατυπώνονται και αποκτούν νόημα. Ούτε είναι δυνατό να γίνει λόγος για «ταύτιση» μιας θεωρίας ή μιας φιλοσοφικής φράσης με την πραγματικότητα. Μια θεωρία μάς επιτρέπει να προσεγγίσουμε και να αντιληφθούμε κάπως καλύτερα μια ορισμένη πραγματικότητα όχι επειδή «ταυτίζεται» με αυτή, αλλά επειδή διατηρεί την αναγκαία κριτική απόσταση από αυτή. Υπάρχει ωστόσο μια φράση στον Πρόλογο της Θεολογικο-πολιτικής Πραγματείας του Σπινόζα που δεν θα ήταν ανώφελο να λαμβάνουμε υπόψη κάθε φορά που επιχειρούμε να αναλύσουμε μια πολιτικοκοινωνική κατάσταση, όποια κι αν είναι αυτή: ορισμένες φορές (οι οποίες πρέπει να εντοπισθούν με ακρίβεια και να αποτελέσουν οι ίδιες αντικείμενο λεπτομερούς έρευνας) οι άνθρωποι «μάχονται για τη δουλεία τους σαν να επρόκειτο για τη σωτηρία τους».

 

8) Το ανά χείρας βιβλίο είναι μια καλή αφορμή για να μυηθεί κάθε αναγνώστης στο έργο του Σπινόζα;

 

Αυτό ακριβώς υπήρξε το κριτήριο της επιλογής αυτού του βιβλίου. Πρόκειται κατά τη γνώμη μου για την καλύτερη εισαγωγή στη φιλοσοφία του Σπινόζα, γραμμένη από τον σημαντικότερο ειδικό σήμερα στο αντικείμενο αυτό. Δεν είναι διόλου τυχαίο ότι το βιβλίο αριθμεί στη Γαλλία ήδη τέσσερις διαδοχικές εκδόσεις. Θα ήθελα στο σημείο αυτό να υπογραμμίσω την αποφασιστική και πολύπλευρη συμβολή του εκδοτικού οίκου «Ι. Σιδέρης», χωρίς τον οποίο το όλο εγχείρημα της ελληνικής έκδοσης του έργου δεν θα είχε πραγματοποιηθεί.

 

9) Ποιο κομμάτι από το έργο του Σπινόζα είναι το δικό σας αγαπημένο θέμα στις διαλέξεις ή στις συζητήσεις σας;

 

Το σημείο του δεύτερου μέρους της Ηθικής στο οποίο ο Σπινόζα εξηγεί ότι τα θεμέλια του Λόγου είναι έννοιες κοινές σε όλους και εξίσου κατανοητές από όλους. Αυτή η εκ πρώτης όψεως «ουδέτερη» επιστημολογική αρχή έχει πολύ σημαντικές πολιτικές συνέπειες: ο Λόγος, αν και όταν αναπτύσσεται, είναι αυτό που κατ’ ανάγκη ενώνει, σε αντίθεση με τον παραλογισμό και την προκατάληψη που φανατίζει και διαχωρίζει.

Παναγιώτης Βλάχος "Η μεταπολίτευση,πέρα από τα καλά της,καλλιέργησε και τη νοοτροπία του "μάγκα".Και στην πολιτική και στους πολίτες."

          Παναγιώτης Βλάχος 


"Η μεταπολίτευση,πέρα από τα καλά της,καλλιέργησε και τη νοοτροπία του "μάγκα".Και στην πολιτική και στους πολίτες."



Το βιβλίο του  "Το μπλουζ της ανεργίας" (εκδ.Κέδρος)είναι η αφορμή της συζήτησής μας με τον συγγραφέα και οικονομολόγο Παναγιώτη Βλάχο.



1) "Το μπλουζ της ανεργίας", το βιβλίο σας, με άξονα την καρδιά της κρίσης στην Ελλάδα- από το 2010 μέχρι το 2015.Θέλετε να μας πείτε λίγα λόγια;

 

Πράγματι ο βασικός κορμός του βιβλίου φαίνεται να κινείται σε αυτή την περίοδο. Ωστόσο ο αφηγηματικός χρόνος δεν είναι γραμμικός. Κινείται προς τα πίσω, κάνει κύκλους, επανέρχεται. Ούτε το βιβλίο αποτελεί κατ’ ανάγκη μία συνολική αφήγηση για την κρίση. Αυτό θα ήταν από πλευράς μου μια φιλοδοξία που θα με υπερέβαινε. Έχει στον πυρήνα του τη ζωή ενός ζευγαριού σε αυτή την περίοδο της κρίσης, αλλά είναι και πολυπρόσωπο και πολυθεματικό. Είναι ένα βιβλίο για την μεσαία τάξη, όπου λίγο πολύ ανήκουμε όλοι. Είναι ένα βιβλίο για την Τέχνη και τον πολιτισμό, για το κράτος και τη σχέση του με τους πολίτες, για τον έρωτα.

 

2) Οι ήρωές σας, ζουν στα Εξάρχεια, ωστόσο θα μπορούσαν να ζουν σε οποιοδήποτε μέρος της χώρας μας;

 

Φυσικά. Και όχι μόνο σε αυτή τη χώρα. Αλλά οπουδήποτε στον κόσμο. Ξέρετε, αυτή η αντίληψη πως κάπου άλλου τα πράγματα είναι καλύτερα ας μείνει στο επίπεδο της φαντασίωσης. Μπορεί να είναι καλύτερα ή χειρότερα ανάλογα με κριτήρια και επιθυμίες. Υπάρχουν χώρες που φαντάζουν πιο υγιείς οικονομικά, για παράδειγμα, αλλά συμβαίνει πολλές φορές να εξάγουν την κρίση τους αλλού. Όταν εκδηλώνεται ωστόσο η κρίση δημιουργεί πάντοτε και παντού ανισορροπίες. Τώρα ως προς τα Εξάρχεια και το κέντρο της Αθήνας, αφενός αποτελούν το βιωματικό μου χώρο, αφετέρου πάντοτε σε μεγάλα αστικά κέντρα όπως η Αθήνα οι εκφάνσεις της κρίσης εμφανίζονται πιο οξυμένες και οι αντιδράσεις πιο έντονες.  

 

3) Η ανεργία πλήττει τους νέους ανθρώπους. Ωστόσο τα προηγούμενα χρόνια είδαμε και μεγάλο ποσοστό ανθρώπων μεγαλύτερης ηλικίας  να χάνουν τη δουλειά τους, λόγω της κρίσης, και να οδηγούνται στην απελπισία. Πώς μπορεί να αποτραπεί η κατάθλιψη και η δυστυχία κάτω από ανάλογες συνθήκες;

 

Έχετε απόλυτα δίκιο. Θα πρόσθετα βέβαια και μια τρίτη κατηγορία, τις γυναίκες. Προσωπικά δεν μπορώ να εκτιμήσω τι είναι πιο τραγικό. Γι’ αυτό προτιμώ να σκέφτομαι και να επεξεργάζομαι την ανεργία ως καθολικό φαινόμενο. Κάθε κοινωνικό σύστημα που οδηγεί τους πολίτες του σε τέτοια έκταση ανεργίας πρέπει να θεωρείται αποτυχημένο. Η ανεργία όντως δημιουργεί δυσεπίλυτα προβλήματα στην καθημερινότητά μας και πολλά ερωτήματα. «Γιατί εγώ; Γιατί να συμβεί σε εμένα;» και πάει λέγοντας. Λειτουργεί όπως η απώλεια ή κάτι άλλο, εντελώς ανοίκειο. Τρομάζει, σε αφήνει μετέωρο. Ξέρετε, δεν υπάρχουν πολλοί τρόποι για να την αντιμετωπίσει κανείς. Το ουσιώδες είναι να μην παραιτηθεί. Όσο και να τον δυσκολεύει η ανέχεια. Το ουσιώδες επίσης είναι να μην αποτραβηχτεί. Η μήτρα των ανθρώπων είναι η κοινωνία, ακόμα και στις περιπτώσεις που αισθάνονται δικαίως ή αδίκως μοναχικοί λύκοι. Οι άνθρωποι είναι πολύ περισσότερα πράγματα από την εργασία τους.  

 

4) Ποια αξία θεωρείτε ότι δοκιμάστηκε περισσότερο στα χρόνια της κρίσης;

 

Αν θεωρήσουμε ως θεμελιώδη αξία την ίδια την ύπαρξη της Δημοκρατίας, θα έλεγα πρωτίστως αυτό. Οι τρόποι επιβολής των μνημονίων, η διαστρέβλωση της επιθυμίας της λαϊκής θέλησης, η κατευθυνόμενη ενημέρωση, έχουν δημιουργήσει στρεβλώσεις στην Δημοκρατία. Και αυτό με την σειρά του οδήγησε σε θεσμική απαξίωση. Και όχι μόνο στην πολιτική απαξίωση όλων όσων εκπροσωπούν τους πολίτες. Από την άλλη πλευρά, το να είναι κανείς πολίτης απαιτεί προσωπική δέσμευση. Δεν είναι λογικό να αθωώνουμε πάντα τον λαό.  

 

5) Το βιβλίο έχει μουσική  υπόκρουση, οι τίτλοι των τραγουδιών, μάλιστα, αναγράφονται  στο τέλος. Πόσο παρηγορητική  είναι η μουσική σε δύσκολες στιγμές;

 

Είναι στη φύση της μουσικής να έχει πολλαπλές λειτουργίες. Είναι αν θέλετε ένα από τα δώρα της Φύσης ή του Θεού σε όλα τα πλάσματα αυτού του κόσμου και όχι μόνο στον άνθρωπο. Μέσα σε αυτές σίγουρα είναι και η παρηγορία. Βέβαια στο βιβλίο η μουσική και τα τραγούδια επιτελούν και μία άλλη ακόμα λειτουργία. Στο βιβλίο οι ήρωες είναι και τα τραγούδια τους. Ακόμα και όταν εμφανίζονται οι αντιθέσεις τους πάντα υπάρχει ένα τραγούδι που κάνει ρωγμές στις απόλυτες απόψεις τους. Έστω και για λίγο ορίζει πως υπάρχει και ένας κοινός τόπος για να συναντηθούν.

 

6) Χρήση των social media και κρίση. Υπάρχει, νομίζετε, κάποια συνάφεια;

 

Τα social media μπορεί να είναι τόσο ευεργετικά όσο και καταστροφικά. Δεν θα πω πως έχει να κάνει τόσο με τον τρόπο της χρήσης τους, όσο με την ίδια την συγκρότηση εκείνου που τα χρησιμοποιεί. Δεν πιστεύω πως σχετίζονται τα social media με τη δημιουργία της κρίσης. Το πρόβλημα με τα social media είναι η υπερπληροφόρηση, οι ψευδείς ειδήσεις και η ανωνυμία, θα έλεγα. Η υπερπληροφόρηση τις περισσότερες φορές δεν αφήνει το περιθώριο να αξιολογήσουμε ποιο θέμα είναι μείζον και ποιο έλασσον. Οι ψευδείς ειδήσεις και η ανωνυμία από την άλλη πάντοτε προκαλούν έναν γκεμπελισμό, με την έννοια του υφέρποντα φασισμού που δηλητηριάζει διαρκώς τον κοινωνικό δεσμό. Υπό αυτή την έννοια επιτείνουν την κρίση.

 

7) Ολοκληρώνοντας την ανάγνωση του βιβλίου σας, είχα ένα αίσθημα αισιοδοξίας. Είναι αυτός ο σκοπός της συγγραφής του;

 

Χαίρομαι πολύ γι’ αυτό που λέτε. Δεν ήταν στις προθέσεις μου ούτε η αισιοδοξία, ούτε κάτι απαισιόδοξο. Τα βιβλία κυρίως είναι οι ήρωές τους. Όχι οι συγγραφείς. Όσο περισσότερο βλέπετε τον συγγραφέα σε ένα βιβλίο, μάλλον θα πρέπει να αναρωτιέστε για το πώς ο ίδιος διαχειρίζεται τον ναρκισσισμό του. Τα πάθη αφορούν τους ήρωες και όχι τον συγγραφέα. Ο συγγραφέας κάλλιστα θα μπορούσε να διατηρεί προσωπικό ημερολόγιο. Εφόσον λοιπόν για κάποιους από τους ήρωες του βιβλίου, όσο και για κάποιους αναγνώστες, μέσα από τα πάθη ξαναγεννιέται φως, πιστεύω πως τίποτα δεν έχει χαθεί. Πως μπορούμε να ξανασκεφτούμε τον κόσμο ακόμα με αισιοδοξία παρά το ό,τι δυσοίωνο προβλέπουμε.    

 

8) Από την ιδιότητά σας του οικονομολόγου, κρίνετε ότι υπάρχουν τρόποι για να  ανακάμψουμε;

 

Δεν θα ήθελα να πω κάτι από την πλευρά του οικονομολόγου. Όχι γιατί δεν έχω άποψη. Έχω. Σε μένα βέβαια κυριαρχεί η διάθεση του ανθρώπου, ενός επιστήμονα αν θέλετε, που ασχολείται με την «Πολιτική Οικονομία», και όχι μόνο με μια στενή αντίληψη μαθηματικών και στατιστικών μοντέλων. Αυτό βέβαια είναι μια άλλη και μεγάλη κουβέντα. Θα ήθελα όμως να σας πω δυο φράσεις μόνο, από την πλευρά πιστεύω ενός σκεπτόμενου ανθρώπου. Όταν η απάντηση στο πρόβλημα είναι πάντοτε «δεν υπάρχει άλλος τρόπος», τότε άνθρωποι και οι κοινωνίες δεν οδηγούνται στο να αναπτύξουν τις δυνατότητές τους, να βρουν την ιδιαιτερότητά τους μέσα σε αυτό τον πολυσήμαντο Κόσμο. Οι άνθρωποι στην καλύτερη περίπτωση καταλήγουν να γίνουν φαντάσματα του εαυτού τους και οι κοινωνίες κολαστήρια χρηματοοικονομικού πλούτου και όχι μόνο. Στην ποικιλία βρίσκεται η ομορφιά και η ανάπτυξη, και όχι στην μονοκαλλιέργεια. Στα εκατό στρέμματα γεμάτα μαργαρίτες, σε γεμίζει χαρά η μικρή παρέα από παπαρούνες που θα συναντήσεις. Αφήστε που έτσι έχει απολέσει την ομορφιά της και η κακομοίρα η μαργαρίτα. Αυτό που σας λέω δεν είναι συγγραφικός λυρισμός, είναι η δυναμική της ίδιας της οικονομίας της φύσης. Το πρώτο πρόβλημά μας, πιστεύω, και δεν αφορά αυτό μόνο την Ελλάδα, προέρχεται από αυτό που κάθε φορά θα ορίσουμε ως κεντρικό σημείο που κινεί την κοινωνία, την οικονομία. Εκείνο δηλαδή που κάθε φορά κατασκευάζει έναν κοινωνικό δεσμό για να πορευτούμε. Όποιος για παράδειγμα πιστεύει πως σε ένα οικονομικό σύστημα που έχει κατασκευαστεί για να παράγει ανθρώπους και θεσμούς που στοχεύουν στη διαρκή παραγωγή κέρδους, αδιαφορώντας για τα πάντα, και πως μέσα από αυτήν τη διαδικασία το κύριο μέλημά του θα είναι η κοινωνική συνοχή και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, μάλλον κάτι δεν σκέφτεται σωστά. Για να υπάρξει αέναη κερδοφορία απαιτεί καταστροφή. Μεταφορικά θα έλεγα πως αυτό μοιάζει με τα αυτοάνοσα νοσήματα. Όταν ο ίδιος ο οργανισμός κατά κάποιο τρόπο στρέφεται εναντίον του εαυτού του. Το βλέπουμε άλλωστε με αυτό που μας συμβαίνει εδώ. Το δεύτερο πρόβλημα είναι πως πρέπει σε κάτι να δεσμευτούμε. Κυρίως να πούμε, να εκφράσουμε, να διεκδικήσουμε αυτό που θέλουμε και όχι μόνο να αντιδράσουμε σε αυτό που δεν θέλουμε. Χωρίς δικιά μας επιλογή και χωρίς δέσμευση δεν γίνεται τίποτα. Αλλιώς θα καταλήξουμε να μοιάζουμε με αυτό το πανέμορφο ζώο, την στρουθοκάμηλο, που ενώ η φύση της έδωσε φτερά, της στέρησε την τρόπιδα από το στέρνο και δεν μπορεί να πετάξει. Και όταν φοβάται κρύβει το κεφάλι και αφήνει εκτεθειμένο το υπόλοιπο σώμα. Βέβαια, έχει το πλεονέκτημα της ταχύτητας.            

 

 

9) Τελικά για την κρίση και την ανεργία  ευθύνεται η νοοτροπία μας, οι διεθνείς συγκυρίες ή οι λάθος πολιτικοί χειρισμοί;

 

Ποτέ ένα πράγμα δεν πάει μόνο του. Μην ξεχνάτε πως ζήσαμε μια μεγάλη περίοδο καταναλωτικού πολιτισμού. Όχι μόνο στην Ελλάδα. Που η ηθική του προσταγή ήταν «Απόλαυσε. Είσαι υποχρεωμένος να απολαύσεις». Και πριν από αυτό οι γονείς μας ήρθαν στα αστικά κέντρα και απέκτησαν κάποιες αστικές συνήθειες έχοντας ακόμα στο μυαλό και στην ψυχή τον αγροτικό κόσμο τους. Και μην ξεχνάτε πάλι πως βγήκαμε από τον πόλεμο με την μισή Ελλάδα στις εξορίες, με δικτατορίες και με μια μεταπολίτευση που πέρα από τα καλά της καλλιέργησε παράλληλα και την νοοτροπία του «μάγκα». Και στην πολιτική και στους πολίτες. Επίσης πάλι, μετά από την δολοφονία του Αλιέντε στη Χιλή, την ήττα των ανθρακωρύχων στην Αγγλία επί Θάτσερ, την απελευθέρωση του ελέγχου του τραπεζικού συστήματος, υπήρξαν πολλοί που θεώρησαν και επέβαλαν η οικονομική ευημερία και ανάπτυξη να είναι προς μία μόνο κατεύθυνση. Όλα αυτά δεν νομίζετε πως φτιάχνουν ένα εκρηκτικό μείγμα;

Σας ευχαριστώ πολύ